ThS Lê Thị Hương Lan -
Đại học Phenikaa
Email: [email protected]
Tóm tắt: Tinh thần lạc quan là một trong những phẩm chất ưu việt có tính đặc trưng của “Bộ đội Cụ Hồ”. Bộ phim “Mưa đỏ” tái hiện trận chiến 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972, nơi hàng ngàn chiến sĩ trẻ tuổi đã hy sinh giữa bom đạn, nơi từng thước đất được đánh đổi bằng máu. Tuy nhiên, tinh thần lạc quan cách mạng, niềm tin vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước luôn thôi thúc người chiến sĩ phải chiến đấu và chiến thắng. Bài viết này sẽ làm rõ tinh thần lạc quan cách mạng của người lính Việt Nam trong bộ phim Mưa đỏ qua ba phương diện: lạc quan khi đối diện cái chết, lạc quan trong những câu nói dí dỏm và lạc quan qua những hình ảnh đời thường hài hước.
Từ khóa: lạc quan, lạc quan cách mạng, người lính, bộ đội cụ Hồ, Việt Nam, mưa đỏ, Thành cổ Quảng Trị.
1. Đặt vấn đề
Tinh thần lạc quan cách mạng là một trong những phẩm chất ưu việt, mang tính đặc trưng và bất tử của “Bộ đội Cụ Hồ”. Từ trong gian khổ của hai cuộc kháng chiến trường kỳ, phẩm chất ấy đã trở thành vũ khí tinh thần, tiếp thêm sức mạnh để người lính vượt qua mọi khốc liệt, hy sinh. Bộ phim Mưa đỏ – tái hiện trận chiến 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 – đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng. Nơi “cỗ máy nghiền” ấy, hàng ngàn chiến sĩ trẻ tuổi đã ngã xuống giữa mưa bom bão đạn, từng thước đất được đánh đổi bằng máu. Nhưng giữa mất mát bi thương, vẫn sáng bừng tinh thần lạc quan cách mạng: niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của dân tộc, niềm tin vào sự chính nghĩa của con đường đã chọn.
Điều đặc biệt khiến Mưa đỏ không chỉ là bộ phim của nước mắt mà còn của nụ cười, chính là cách người lính trong phim đối diện cái chết bằng sự hóm hỉnh, ngang tàng, chất quê mộc mạc, duyên dáng. Họ biến chiến trường thành nơi có tiếng cười giòn giã, nơi cái chết trở thành chuyện có thể đem ra bông đùa. Chính tiếng cười ấy, nụ cười ấy đã làm sáng lên tinh thần lạc quan cách mạng, tiếp nối truyền thống anh hùng bất khuất của dân tộc Việt Nam.
2. Tinh thần lạc quan cách mạng
2.1. Tinh thần lạc quan cách mạng là gì?
Theo Từ điển tiếng Việt, lạc quan là có cách nhìn, thái độ tin tưởng ở tương lai tốt đẹp. Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, tinh thần lạc quan được nâng lên thành lạc quan cách mạng. Đây không chỉ là tâm trạng vui tươi, yêu đời của con người nói chung, mà còn là sự biểu hiện của ý chí, niềm tin sắt son vào thắng lợi tất yếu của sự nghiệp giải phóng dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Người lính cách mạng lạc quan bởi họ ý thức sâu sắc rằng con đường mình đi, lý tưởng mình theo đuổi là chính nghĩa, nhất định sẽ dẫn đến thành công. Vì thế, tiếng hát, tiếng cười, thái độ ung dung của người lính trong chiến tranh không hề hời hợt hay ảo tưởng, mà phản ánh bản lĩnh chính trị vững vàng, ý chí thép và tinh thần quật cường của dân tộc Việt Nam.
2.2. Ý nghĩa và tầm quan trọng của tinh thần lạc quan cách mạng
2.2.1. Nguồn lực tinh thần nội sinh
Tinh thần lạc quan cách mạng trước hết là sức mạnh tinh thần giúp người lính vượt lên hoàn cảnh khốc liệt. Marcel Bigeard – Đại tướng quân đội Pháp – khi viết hồi ký đã phải thừa nhận sự kinh ngạc: đối phương là “những người lính dẻo dai có thể đi bộ 50km trong đêm tối bằng sức của một bát cơm, trên những đôi giày ba-ta và hát vang trên đường ra trận”. Điều khiến kẻ thù ngạc nhiên không chỉ là sức bền thể chất, mà còn là sự hứng khởi tinh thần – sức mạnh của lạc quan cách mạng.
Trong những ngày bị giam giữ bởi quân Tưởng Giới Thạch, Hồ Chí Minh đã thể hiện tinh thần ấy qua thơ:
“Trong ngục giờ đây mờ mịt tối
Ánh hồng trước mặt đã bừng soi”
Lời thơ cho thấy, ngay giữa bóng tối tù ngục, Người vẫn nhìn thấy “ánh hồng” của ngày mai. Tư tưởng lạc quan ấy đã lan tỏa, trở thành phẩm chất cốt lõi của Bộ đội Cụ Hồ.
2.2.2. Củng cố tinh thần đoàn kết, niềm tin tập thể
Tinh thần lạc quan cách mạng không chỉ nâng đỡ cá nhân mà còn tạo ra sức mạnh đoàn kết trong tập thể. Trong bài thơ “Nhớ” của Hồng Nguyên (1948), cảnh bộ đội nghỉ bên đường, trò chuyện vui vẻ, bật cười khi nhắc tới “độc lập” là minh chứng:
“- Đằng nớ vợ chưa?
- Đằng nớ?
- Tớ còn chờ độc lập
Cả lũ cười vang bên ruộng bắp,”
Ở đây, tiếng cười không đơn thuần là trò đùa dân dã mà chứa đựng niềm tin lớn lao: lý tưởng “độc lập” là mục tiêu cao nhất, vượt lên mọi hạnh phúc riêng tư.
2.3. Biểu hiện của tinh thần lạc quan cách mạng
2.3.1. Tiếng hát, tiếng cười trong chiến tranh
Trong những năm tháng kháng chiến, tiếng hát và tiếng cười đã trở thành một vũ khí tinh thần vô giá của người lính. Câu nói quen thuộc “tiếng hát át tiếng bom” không chỉ là khẩu hiệu, mà là hiện thực sống động trên các mặt trận. Hát để quên đi gian khổ, cười để át đi sợ hãi – đó chính là biểu hiện trực tiếp của tinh thần lạc quan cách mạng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi Người sang Trung Quốc, bị quân Tưởng bắt giam đày qua hàng chục nhà tù, chịu bao gian nan, vất vả, nhưng Người vẫn thể hiện tinh thần lạc quan:
“Ngâm thơ ta vốn không ham
Nhưng vì trong ngục biết làm chi đây
Ngày dài ngâm ngợi cho khuây
Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do”
hay:
“‘Ngoại cảm’ trời Hoa cơn nóng lạnh
“Nội thương” đất Việt cảnh lầm than
Ở tù mắc bệnh càng cay đắng
Đáng khóc mà ta cứ hát tràn!”
Bên cạnh đó, tác giả Phạm Tiến Duật – nhà thơ của Trường Sơn – cũng ghi lại tiếng cười rộn rã ngay trong khói lửa chiến trường. Trong bài thơ Tiểu đội xe không kính, ông mô tả những chàng lính trẻ cười ha hả trong tình huống tưởng chừng chỉ có gian khổ:
“Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già,
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc,
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.”
Tiếng cười ấy chính là sự khẳng định bản lĩnh: sẵn sàng coi thường, vượt lên gian khổ, lấy niềm vui át đi hiểm nguy.
Không chỉ trong thơ ca, văn nghệ chiến trường cũng là điểm tựa tinh thần lớn lao cho thấy tinh thần lạc quan của những người lính. Ngòi bút cùng tiếng hát của các đoàn văn công, nhạc sĩ, thi sĩ cùng sát cánh bên người lính, đem tiếng hát đến tận chiến hào. Ca khúc “Bác kính yêu đang cùng chúng cháu hành quân” (Huy Thục, 1969) là một minh chứng, gieo niềm tin rằng Bác Hồ vẫn luôn đồng hành cùng bộ đội. Tương tự, bài hát “Trường Sơn Đông – Trường Sơn Tây” (Hoàng Hiệp – thơ Phạm Tiến Duật) đã trở thành hành trang tinh thần, giúp những đôi trai gái vượt Trường Sơn tin vào ngày đoàn tụ.
Như vậy, tiếng hát và tiếng cười không đơn thuần để giải trí, mà còn là biểu hiện thường trực của tinh thần lạc quan cách mạng. Nó giúp người lính giữ vững tinh thần, củng cố niềm tin tất thắng, biến chiến trường khốc liệt thành nơi ngập tràn sức sống và hy vọng.
2.3.2. Ung dung trước cái chết
Một trong những biểu hiện cao nhất của tinh thần lạc quan cách mạng là thái độ ung dung, bình thản khi đối diện với cái chết. Đối với người lính cách mạng, hy sinh không phải là sự chấm dứt, mà là sự tiếp nối lý tưởng, là cái giá tất yếu để giành lấy độc lập tự do. Vì thế, họ không run sợ trước tử thần, mà đón nhận nó với nụ cười, bằng lời nói thản nhiên, thậm chí pha chút dí dỏm.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, lịch sử đã ghi lại bức thư của ba chiến sĩ Trung đoàn Bình Giã trước khi hy sinh năm 1966. Khi bị thương nặng và biết rằng cái chết đã cận kề, họ vẫn viết:
“Chúng tôi sẽ chết ung dung thư thái như đã từng sống mãnh liệt mà thư thái… Cho phép chúng tôi gửi lời chào xã hội chủ nghĩa… Và hơn thế nữa cho gửi lời chào niềm nở nhất đến những con người ở những vì sao xa xôi.”
Lời trăng trối ấy mang giọng điệu nhẹ nhàng, vui vẻ, đến mức khiến cái chết không còn bi thảm mà hóa thành một lời chào đầy kiêu hãnh. Đây chính là minh chứng rõ rệt cho bản lĩnh thép và tinh thần lạc quan cách mạng: biến giờ phút cuối cùng thành chiến thắng tinh thần tuyệt đối.
Trong Nhật ký trong tù, Hồ Chí Minh cũng từng viết:
“Thân thể ở trong lao
Tinh thần ở ngoài lao.”
Với Người, ngay cả khi thân xác bị giam hãm, tinh thần vẫn tự do, thanh thản. Đó cũng là tinh thần đã truyền lửa cho hàng triệu chiến sĩ, giúp họ coi cái chết chỉ là bước ngoặt trên con đường cách mạng.
Nhiều tác phẩm văn học thời chiến cũng khắc họa thái độ bình thản ấy. Trong bài thơ Người con gái Việt Nam (Tố Hữu), hình tượng chị Út Tịch “còn cái lai quần cũng đánh” cho thấy sự kiên định đến phút cuối. Ở một góc nhìn khác, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm từng ghi nhận trong nhật ký chiến trường rằng, trước trận đánh, có chiến sĩ đã viết di chúc bằng những câu thơ, rồi mỉm cười đi vào trận địa.
Tất cả những dẫn chứng ấy cho thấy: người lính cách mạng không sợ chết, mà sợ sống không xứng với lý tưởng. Họ đối diện với cái chết bằng nụ cười, bằng thái độ thản nhiên, biến hy sinh thành bất tử. Đây chính là đỉnh cao của tinh thần lạc quan cách mạng – tinh thần đã làm nên sức mạnh vô địch của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX.
3. Tinh thần lạc quan cách mạng trong bộ phim “Mưa đỏ”
Mưa đỏ (Red Rain) là một bộ phim điện ảnh Việt Nam thuộc thể loại lịch sử – chiến tranh – chính kịch ra mắt năm 2025 do Đặng Thái Huyền làm đạo diễn, được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Chu Lai. Bộ phim Mưa đỏ tái hiện cuộc chiến đấu bi tráng tại thành cổ Quảng Trị năm 1972 – nơi được mệnh danh là “cối xay thịt người”. Bộ phim xoay quanh tiểu đội 1 với những anh lính đến từ ba miền. Họ có xuất thân, hoàn cảnh, tính cách khác biệt, nhưng cùng chung lý tưởng. Cường, Tạ, Bình, Tú, Sen, Tấn trong Mưa đỏ đại diện cho hàng triệu thanh niên yêu nước thời kỳ chống Mỹ.
Trong mưa bom bão đạn, người lính ngã xuống hàng loạt, để lại vô vàn đau thương. Nhưng điều đặc biệt khiến Mưa đỏ không chỉ lấy đi nước mắt mà còn nhiều phen làm khán giả bật cười, chính là nét hài hước dí dỏm của những chiến sĩ giải phóng quân. Họ nói về cái chết nhẹ tênh, hóm hỉnh, họ đối diện với hiểm nguy bằng giọng quê ngang tàng, và biến cả sự thiếu thốn đời thường thành những nụ cười. Tất cả đã làm sáng lên tinh thần lạc quan cách mạng – một sức mạnh vô hình góp phần đưa quân dân ta đi tới chiến thắng.
3.1. Lạc quan khi nói về và đối diện với cái chết
Trong chiến trường, cái chết luôn rình rập và là điều hiển nhiên mà bất cứ người lính nào cũng phải đối diện. Nhưng điều làm nên sự khác biệt của những người lính trong Mưa đỏ chính là thái độ ung dung, nhẹ nhàng, thậm chí có phần hài hước khi nhắc đến cái chết. Tiếng cười bật ra từ những lời thoại, tình huống ấy không chỉ làm khán giả “cười ra nước mắt”, mà còn phản ánh bản lĩnh thép của người lính cách mạng.
Trước hết, cái chết hiện lên qua những câu ví von chua chát nhưng đầy hóm hỉnh. Khi báo cáo về tình hình thương binh, bác sĩ Lê – trạm trưởng quân y – đã nói: “Với tình hình như mấy bữa nay, 30 ca thì được, nhưng nếu 300 ca hay nhiều hơn nữa thì phải chồng như xếp cá vậy đó, mà lại không được ướp muối.” Lời ví von này khiến khán giả bật cười, nhưng nụ cười ấy xen lẫn cay đắng: sự hy sinh đã quá nhiều, đến mức sự sống – cái chết chỉ còn được gói gọn trong một hình ảnh rất đời thường, lạnh lùng. Chính cách nói ấy làm giảm nhẹ nỗi ám ảnh, để biến thảm kịch thành một sự thật mà người lính có thể đối diện.
Không chỉ ở bệnh xá, ngay trong những giây phút sinh tử, người lính cũng chọn những câu khẩu hiệu rất đơn giản để trấn án nhau: “Còn sống, còn sống hết.” Câu nói ngắn gọn, tưởng chỉ là trò đùa, nhưng lại là điểm tựa tinh thần giữa cái chết cận kề. Tương tự, câu triết lý giản dị: “Chết thì ai chả phải chết” cho thấy thái độ bình thản, coi cái chết như một phần tất yếu, từ đó dồn sức cho sự sống và chiến đấu.
Tinh thần lạc quan ấy còn thể hiện ở những lời bông đùa chạm tới sự thật nghiệt ngã nhất. Trước khi bước vào trận đánh, đội trưởng Tạ nhắc: “Tiểu đội điểm danh cho chắc ăn, kẻo mai mốt đánh đấm mù mịt, lại chẳng biết cái thằng mô với thằng mô mà báo tử.” Câu nói làm cả rạp cười nghiêng ngả, nhưng ẩn chứa sự thật phũ phàng: sự sống quá mong manh, cần phải xác định danh tính trước giờ xung trận. Hay trong bữa cơm giữa bom đạn, anh lại dí dỏm: “Cố mà nuốt cho đầy cái dạ dày nhỡ có bị răng lại thành ma đói.” Cái chết được nhắc đến bằng giọng nửa đùa nửa thật, biến bữa ăn thành khoảnh khắc cười đùa với tử thần.
Đặc biệt, người lính không chỉ đùa về cái chết, mà còn chủ động chuẩn bị cho nó bằng một tâm thế nhẹ nhàng. Khi Bình – sinh viên mỹ thuật – đề nghị khắc tên tuổi vào lọ để phòng trường hợp hy sinh, anh Tạ bông đùa: “Hay rứa nhờ, ưu tiên khắc cho anh trước, anh gửi về cho vợ con (cười hề hề). Thì tau cứ chuẩn bị tinh thần như rứa.” Ngay lập tức, Bình tiếp lời: “Em ưu tiên khắc thêm mấy hình ngôi sao cho anh á, lúc chôn theo tha hồ mà oách.” Sự bông đùa qua lại ấy cho thấy họ chấp nhận cái chết, nhưng biến nó thành một trò cười, một niềm tự hào.
Thậm chí, khi viết thư gửi về quê như một bản “di chúc”, anh Tạ – người lính xuất thân “100% nông dân” – vẫn không quên pha trò: “Dặn dò d hay dờ gi nhỉ?” Câu hỏi ngô nghê ấy khiến khán giả bật cười, nhưng ẩn trong đó là sự nghẹn ngào: người lính biết mình có thể ngã xuống bất cứ lúc nào, nhưng vẫn chọn cách cười để xoa dịu nỗi lo của gia đình. Họ sẵn sàng chấp nhận hy sinh nên chủ động chuẩn bị cho cái chết của mình cùng những dòng thư dặn dò gửi về hậu phương. Họ lạc quan đến khi trong “di chúc” của mình, anh Tạ cũng không dùng động từ “chết” mà nói về sự ra đi của mình là: “anh sắp đi đây… đi xa mãi mãi…anh đi trả nợ nước nữa là xong.”
Tất cả những ví dụ ấy cho thấy: cái chết trong Mưa đỏ không phải bóng ma ám ảnh, mà được “giải tỏa” bằng tiếng cười, sự hóm hỉnh. Tiếng cười ấy trở thành một “lá chắn tinh thần”, giúp người lính giữ vững bản lĩnh, đối diện tử thần với thái độ nhẹ nhõm, từ đó dồn trọn niềm tin cho sự sống và chiến thắng. Chính sự bình thản, dí dỏm khi nói về cái chết đã biến bi kịch chiến tranh thành một minh chứng rực rỡ cho sức mạnh tinh thần: cái chết không làm người lính sợ hãi, mà chỉ khiến họ thêm quyết tâm chiến đấu đến cùng.
3.2. Lạc quan trong những câu trò chuyện dí dỏm
Nếu ở phần trên, tiếng cười bật ra khi người lính nói về cái chết thì trong đời sống thường ngày, họ lại gieo niềm vui qua những câu trò chuyện hóm hỉnh. Điểm hội tụ rõ nhất của tiếng cười trong Mưa đỏ nằm ở nhân vật anh Tạ – người lính quê Thanh Hóa “gần ba chục, nông dân trăm phần trăm, văn hóa lớp bảy, một vợ một con”. Chính giọng quê đặc sệt cùng lối nói thẳng ruột ngựa nhưng vô cùng duyên dáng đã khiến những câu chuyện của anh vừa buồn cười vừa thấm thía.
Trước hết, anh Tạ thường dùng những lời “chỉ bảo” dí dỏm để trấn an đồng đội. Khi đàn em Cường hỏi xin kinh nghiệm, anh gạt đi bằng câu: “Chỉ báo cái đếch chi. Ở chiến trường ấy, cứ thấy địch là bắn, không bắn được nó thì mình ngỏm.” Lời nói cộc lốc, hài hước, nhưng đằng sau lại là bài học thực tế và khắc nghiệt: sinh tồn trên chiến trường gắn liền với bản lĩnh và hành động. Tiếng cười vì thế trở thành phương tiện truyền đạt kinh nghiệm sống còn.
Không chỉ dạy cách đánh giặc, anh Tạ còn dùng sự hài hước để gọi đúng sự thật phũ phàng của chiến tranh. Khi Sen nhắc nhở anh đừng làm mất tinh thần đồng đội, anh đáp ngay: “Tinh thần cái chi, cứ xác văn định vô đây là ngỏm bất cứ lúc mô cho hắn nhẹ cái đầu.” Nghe có vẻ bi quan, nhưng thật ra là cách nói thẳng thắn, biến nỗi sợ thành câu đùa để giảm nhẹ sức ám ảnh.
Cũng với chất giọng dí dỏm, duyên dáng ấy, anh Tạ biến những giây phút căng thẳng thành trò cười. Khi nghe Bình – cậu sinh viên mỹ thuật – giới thiệu về mình, anh buông lời chọc ghẹo: “Cầm cọ quen rồi, giờ cầm súng xoay sở được không?”; hay thấy Tú còn quá trẻ, chưa học xong cấp Ba, anh lại nói: “Sắp, mi nghĩ đây là cái trường thiếu sinh quân à, ngày mai tau trả mi về phía sau, ra ngoài kia học tiếp.” Những câu nói hóm hỉnh vừa tạo tiếng cười, vừa nhắc nhở rằng chiến trường không phải nơi thử thách tuổi trẻ, mà là nơi đòi hỏi bản lĩnh trưởng thành ngay lập tức.
Ngay cả khi điểm danh, anh Tạ cũng không quên pha trò: “Gánh một ông họa sĩ, một ông nhạc sĩ, một thằng cu vắt mũi chưa sạch rồi đánh đấm ra làm răng.” Tiếng cười bật ra từ sự tự trào, nhưng ẩn trong đó là sự lo lắng về sức chiến đấu của đơn vị. Chính việc “biến nỗi lo thành tiếng cười” đã giúp tinh thần cả tiểu đội vững vàng hơn.
Đôi khi, sự dí dỏm của anh còn đến từ những điều rất đời thường. Khi bị cơn ngứa hành hạ, anh nói: “Đánh cho quên cái ngứa chứ ngứa mà muốn lóc chỗ da thịt ni ra.”; hay thẳng thừng với nỗi khổ “tế nhị”: “Anh buồn đái mà đếch dám đái. Đái ra đây xong mình ở đây thì có mà thối mẹ thịt.” Tiếng cười từ những câu nói mộc mạc ấy giúp giải tỏa căng thẳng, gắn kết đồng đội trong sự chia sẻ và đồng cảm.
Rồi lần đầu gặp một người lính mới tên Tấn, anh cũng không ngại ngần gì mà trêu đùa: “Tao là tạ mà mi hẳn là tấn thì kinh rồi. Mà người ngợm khoảng 40 cân cả cứt thì di chuyển đấm đánh chó gì.” Tiếng cười xuất hiện trong mọi tình huống, dù tưởng chừng là căng thẳng cũng trở nên hài hước thông qua cách nói chuyện duyên dáng của Tạ.
Như vậy, qua hàng loạt cuộc trò chuyện dí dỏm, anh Tạ đã làm hiện lên một hình tượng người lính Cụ Hồ rất đặc biệt: vừa hài hước, hồn nhiên, vừa thẳng thắn, chân chất. Tiếng cười của anh không chỉ mang tính giải trí, mà còn là cách để trấn an tinh thần, truyền kinh nghiệm, giữ vững khí thế chiến đấu. Ở tầng sâu, đó chính là biểu hiện sinh động của tinh thần lạc quan cách mạng – coi nhẹ gian khổ, đối diện sự thật bằng nụ cười để biến đau thương thành sức mạnh.
3.3. Lạc quan trong những hình ảnh đời thường hài hước
Tinh thần lạc quan cách mạng trong Mưa đỏ không chỉ hiện lên qua lời thoại, mà còn được thể hiện sống động trong những hình ảnh đời thường, mộc mạc. Chính những chi tiết rất “người” ấy đã gieo tiếng cười giữa khói lửa, khiến chiến trường hiện ra không chỉ toàn bi thương, mà còn chan chứa những nét hồn nhiên và sức sống mãnh liệt của tinh thần lạc quan.
Một trong những hình ảnh gây ấn tượng là cái quần rộng của Tú, khiến anh chàng suốt ngày phải “xếch xếch” trước mặt đồng đội. Câu chọc ghẹo của anh Tạ khi cho Tú 1 chiếc dây lưng mới: “Suốt ngày xếch xếch cái quần mất hết hình ảnh giải phóng quân” vừa buồn cười vừa gợi ra sự thật: chiến sĩ ra trận không phải ai cũng chỉnh tề, mà mang theo dáng vẻ đời thường của một cậu trai quê. Chi tiết nhỏ ấy khắc họa sự non trẻ, nhưng cũng làm nổi bật sức mạnh tinh thần: họ vẫn chiến đấu, dù với chiếc quần lỏng lẻo và tâm thế còn vụng dại. Có lẽ bởi Tú cũng giống Tấn - cậu lính trẻ “người ngợm khoảng 40 cân cả cứt”.
Hay như hình ảnh cốc nước ít ỏi chuyền tay nhau, ai cũng nhường cho người khác, cuối cùng chẳng ai được uống vì bị đổ. Đó là một nghịch cảnh thương tâm, nhưng cách kể lại lại gây cười, như một trò đùa cay đắng của số phận.
Tiếng cười còn xuất hiện trong những lời mệnh lệnh từ chỉ huy vừa hóm hỉnh vừa chân thực: “Thương binh nặng thì xuống thuyền, thương binh nhẹ thì ôm phao bơi qua sông.” Nghe qua thì thấy vui, nhưng thực chất là sự thích nghi khắc nghiệt, cho thấy tính sáng tạo và sự gan góc của người lính trong hoàn cảnh thiếu thốn mọi bề.
Không thể không nhắc đến những câu đùa mang đậm sắc thái hồn nhiên tuổi trẻ. Một chiến sĩ đã bông đùa về nỗi “chưa kịp yêu”: “Tới bây giờ á, tụi này vẫn còn tiếc cái mạng sống tại vì chưa biết nắm tay ai, cũng chưa biết nụ hôn đầu nó như thế nào, chứ đâu được như ai kia, được người ta nâng chim lên cho đái.” Lời nói thẳng thắn, có phần nghịch ngợm, nhưng phản ánh chân thật khát vọng sống, khát vọng yêu của những chàng trai chưa kịp trưởng thành đã phải khoác súng ra trận.
Có lúc, tiếng cười lại đến từ những hình ảnh trái ngược, vừa bi vừa hài. Anh Tạ bật khóc khi thấy bức ảnh vợ con của kẻ thù rơi ra, nhưng ngay sau đó lại giật mình vì tiếng bom nổ. Khoảnh khắc ấy khiến khán giả vừa xót xa, vừa không khỏi bật cười: ngay cả khi dạt dào cảm xúc nhất, chiến tranh vẫn ập đến một cách dữ dội và trớ trêu.
Những cảnh ngủ treo cổ trên dây để tránh ngập lụt hay bom đạn cũng là một minh chứng. Nhìn thì buồn cười, nhưng đó lại là biểu tượng cho sự thích nghi phi thường của người lính trẻ. Tương tự, câu đùa “Một binh đoàn chấy luôn”, cái cảnh tưởng chừng là khó khăn, khắc nghiệt thì sự lạc quan lại biến nó trở thành lí do gây cười và “nô đùa”, “chọc ghẹo” của những người lính.
Cuối cùng, những khoảnh khắc nhảy múa, gào thét, ôm nhau trêu đùa trong mưa bom, hay điệu cười khềnh khệch, ngờ nghệch, hề hề bất kể khi vui hay khi buồn của anh Tạ đã biến chiến trường thành một “sân khấu” vừa bi vừa hài. Đó là sự hồn nhiên trẻ trung không gì có thể dập tắt.
Những chi tiết tưởng chừng vụn vặt ấy lại có sức gợi mạnh mẽ. Chúng chứng minh rằng, ngay trong “địa ngục trần gian” của thành cổ Quảng Trị, người lính vẫn giữ được nét hồn nhiên, dí dỏm. Tiếng cười ở đây không nhằm che giấu hiện thực khốc liệt, mà là cách để chống lại bom đạn, để biến khổ đau thành sức mạnh tinh thần. Chính tiếng cười ấy đã khẳng định một lần nữa: tinh thần lạc quan cách mạng là sức mạnh vô hình giúp người lính trụ vững, sống hết mình và tin tưởng ngay cả giữa ranh giới của sự sống và cái chết.
4. Kết luận
Tinh thần lạc quan cách mạng là một giá trị tinh thần cốt lõi của người lính Việt Nam. Nó giúp quân và dân ta vượt qua mọi gian khổ, làm nên những chiến thắng lịch sử trong thế kỷ XX, đồng thời tiếp tục là hành trang quý báu cho thế hệ hôm nay trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Mưa đỏ là bộ phim của nước mắt, nhưng cũng là bộ phim của nụ cười. Nét hài hước dí dỏm của người lính giải phóng quân – từ những câu nói coi cái chết nhẹ tựa lông hồng, đến giọng Thanh Hóa ngang tàng, và cả những chi tiết đời thường ngộ nghĩnh như cái quần lỏng, cốc nước đổ – đã khắc họa trọn vẹn tinh thần lạc quan cách mạng. Đó chính là sức mạnh giúp quân dân ta trụ vững trong “cối xay thịt” thành cổ Quảng Trị và làm nên chiến thắng. Tiếng cười trong Mưa đỏ vì thế trở thành tiếng cười bất tử của chủ nghĩa anh hùng Việt Nam.
Tài liệu tham khảo
[1]. Chu Lai, Mưa đỏ, Nxb Quân đội Nhân dân, 2017.
[2]. Đạo diễn Đặng Thái Huyền, phim Mưa đỏ, Hãng phim Điện ảnh Quân đội nhân dân, Galaxy studio, HKFilm, 2025.
[3]. Hoàng Phê, Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng – Trung tâm Từ điển học, Hà Nội – Đà Nẵng, 2000.
[4]. Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tập 3.
[5]. Hồ Chí Minh, Biên niên tiểu sử, Nxb TTLL, Hà Nội, 1992, tập 1.
[6]. PGS, TS Phạm Thành Hưng, Lạc quan cách mạng - năng lượng tinh thần tích cực của Bộ đội Cụ Hồ, qdnd.vn, ngày 03/12/2024.
[7]. Mai Viết Nhân, Sáng mãi tinh thần lạc quan cách mạng, bienphong.com.vn, ngày 12/01/2019.
[8]. Nguyễn Hải Trường, Gửi lại mai sau, Nxb CAND, 2012.
…………………………………………
THE REVOLUTIONARY OPTIMISM
OF VIETNAMESE SOLDIERS IN THE FILM “RED RAIN”
MA. Le Thi Huong Lan
Phenikaa University
Email: [email protected]
Abstract: Optimism is one of the outstanding and characteristic qualities of Uncle Hồ’s soldiers. The film “Mưa đỏ” (Red Rain) recreates the 81-day-and-night battle to defend Quảng Trị Citadel in 1972, where thousands of young soldiers sacrificed their lives amid bombs and bullets, where every inch of land was paid for with blood. However, the revolutionary optimism - the unwavering belief in the victory of the resistance war against the Americans for national salvation - always urged the soldiers to fight and to triumph. This essay will clarify the spirit of revolutionary optimism of Vietnamese soldiers in the film Red Rain through three aspects: optimism when facing death, optimism in witty remarks, and optimism reflected in humorous everyday images.
Keywords: optimism, revolutionary optimism, soldier, Uncle Ho's army, Vietnam, red rain, Quang Tri Citadel.
