Đại tá, TS Nguyễn Thanh Hà -
Chủ nhiệm Khoa Sư phạm Quân sự - Học viện Chính trị
Tóm tắt: Giáo dục có vai trò quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp xây dựng quân đội và phát triển nhân cách của quân nhân. Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân rất toàn diện, từ nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục đạo đức, giáo dục nghề nghiệp quân sự, giáo dục tinh thần đoàn kết, giáo dục kỷ luật và giáo dục thể lực... Các nội dung này hỗ trợ cho nhau để tạo nên phẩm chất đạo đức cách mạng cho quân nhân. Bài viết này giới thiệu kết quả nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân và đề xuất các giải pháp vận dụng tư tưởng đó trong bối cảnh hiện nay.
Từ khóa: Tư tưởng Hồ Chí Minh; Giáo dục quân nhân;
Nhận bài: 6/9/2025; Biên tập; 8/9/2025; Duyệt đăng: 9/9/2025
1. Mở đầu
Trong di sản tư tưởng của Hồ Chí Minh, vấn đề giáo dục và đào tạo con người luôn giữ vị trí trung tâm. Đặc biệt, đối với Quân đội nhân dân Việt Nam – đội quân cách mạng “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu” – Hồ Chí Minh luôn coi công tác giáo dục, rèn luyện quân nhân là nhiệm vụ cơ bản, thường xuyên và lâu dài. Người nhấn mạnh: “Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm”[6, tr.483]. Chính vì vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân là nền tảng lý luận và kim chỉ nam cho công tác xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức. Ngày nay, đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới, tình hình thế giới đang có những diễn biến phức tạp, khó lường, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đang đặt ra những yêu cầu mới. Điều đó đòi hỏi phải vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân, xây dựng quân đội đáp ứng yêu cầu mới.
2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân
2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của giáo dục trong xây dựng quân đội cách mạng và phát triển nhân cách quân nhân
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm” [6, tr.483]. Đây là một trong các luận điểm quan trọng hàng đầu của Hồ Chí Minh về vai trò của giáo dục đối với sự nghiệp xây dựng quân đội cách mạng. Trong các nhân tố tạo nên sức mạnh của quân đội, giáo dục được Hồ Chí Minh đặt lên vị trí hàng đầu; điều đó thể hiện tư tưởng của Người về vai trò to lớn của giáo dục nói chung, giáo dục quân nhân nói riêng. Thống nhất với quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh quan niệm rằng, trong mối quan hệ giữa con người với vũ khí thì con người là nhân tố quyết định tạo nên sức mạnh của quân đội. Thực tiễn cho thấy, sức mạnh của quân đội được tạo thành bởi nhiều yếu tố, trong đó nhân tố con người có vai trò quyết định. Vì vậy, con người phải được giáo dục, được đào tạo, được chuẩn bị về mọi mặt cần thiết cho hoạt động quân sự; chỉ có giáo dục mới giải phóng và khơi dậy được mọi tiềm năng cá nhân của con người phục vụ cho lĩnh vực hoạt động quân sự. Giáo dục đóng vai trò chủ yếu trong việc huấn luyện, đào tạo chuẩn bị nhân tố con người cho xây dựng quân đội cách mạng.
Theo Hồ Chí Minh, giáo dục là nhân tố có vai trò chủ đạo trong việc hình thành phát triển nhân cách quân nhân. Hồ Chí Minh đề cao vai trò của giáo dục trong việc xây dựng các phẩm chất nhân cách của người quân nhân cách mạng “Hiền dữ phải đâu là tính sẵn, phần nhiều do giáo dục mà nên” [2, tr.413]. Vai trò đó được thể hiện ở chỗ giáo dục tác động, chi phối vào nhân tố khác của quá trình hình thành phát triển nhân cách quân nhân, tạo điều kiện cho những phẩm chất, năng lực tiềm ẩn trong trong nhân cách quân nhân được phát triển hoàn toàn.
Giáo dục giúp cho quân nhân lĩnh hội hệ thống tri thức khoa học và quan điểm tư tưởng cách mạng theo chuẩn mực của người quân nhân mới. Hồ Chí Minh cho rằng: “Muốn trở nên người quân nhân mới, xứng đáng với cái vinh hạnh đứng trong quân đội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, thì mỗi chiến sĩ, từ trên đến dưới, các cấp bậc đều phải nghiên cứu, học tập, luôn luôn cầu tiến bộ” [4, tr.511]. “Các công việc giáo dục đó đều nhằm mục đích nâng cao tinh thần của binh sĩ khiến cho họ có thể phát triển thiên tài của họ và lập được những chiến công oanh liệt” [3, tr.253]. Giáo dục không chỉ nâng cao tinh thần của binh sĩ mà còn có vai trò khiến cho các quân nhân phát triển thiên tài của họ. Tức là giáo dục có vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy quân sự cho các quân nhân.
Giáo dục đấu tranh ngăn chặn những thói hư tật xấu, bồi dưỡng phát triển những đức tính tốt đẹp cho quân nhân, tham gia xây dựng tập thể quân nhân thành môi trường thuận lợi cho nhân cách phát triển. Giáo dục tạo động lực cho các quân nhân tham gia vào hoạt động cách mạng, tạo điều kiện để họ có thể hoạt động được và thông qua đó mà nhân cách của họ được phát triển; giáo dục làm cho các quân nhân nhận thức được quyền lợi của mình, bổn phận của mình để họ tự giác tham gia các hoạt động của đơn vị của xã hội nói chung.
2.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục xây dựng nhân tố chính trị, tinh thần cho các quân nhân trong hoạt động quân sự
Hồ Chí Minh cho rằng người quân nhân cách mạng trước hết phải có lý tưởng, có niềm tin vững chắc vào sự lãnh đạo của Đảng và mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Người căn dặn: “Một quân đội mạnh là quân đội có chính trị vững chắc”. Theo Người, “Quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại” [1, tr.18]. Do đó, giáo dục chính trị - tư tưởng nhằm bồi dưỡng cho quân nhân lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, với Đảng, với Nhân dân là nội dung cốt lõi. Về giáo dục chính trị, tư tưởng phải làm cho mọi quân nhân thấm nhuần Chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối chính sách của Đảng, bản chất truyền thống quân đội.
Năm 1944, Hồ Chí Minh đã chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân - tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam ngày nay. Bản chỉ thị tuy rất ngắn gọn nhưng đã thể hiện tư tưởng lớn của Người về xây dựng quân đội cách mạng. Những vấn đề có tính nguyên tắc trong xây dựng quân đội cách mạng đã được Hồ Chí Minh chỉ ra: "chính trị quyết định quân sự", "đường lối chính trị quyết định đường lối quân sự", "quân sự phải phục tùng chính trị" [1, tr.18]. Đấy là những định hướng lớn cho các hoạt động huấn luyện, giáo dục và xây dựng Quân đội. Tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện, giáo dục quân nhân là một bộ phận trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung bao gồm nhiều nội dung với nhiều góc độ tiếp cận khác nhau.
Giáo dục giữ vai trò chủ yếu trong việc xây dựng nhân tố chính trị, tinh thần cho các quân nhân trong hoạt động quân sự. Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc xây dựng nhân tố chính trị tinh thần, tư tưởng cho quân nhân. Trong dịp đến thăm trường trung cấp chính trị quân đội (ngày 25 tháng 10 năm 1951), Người căn dặn: “Nếu anh em tư tưởng vững, chính trị vững, kỷ luật khá, thân thể khỏe mạnh thì nhất định thắng” [6, tr.219]. Bản lĩnh chính trị, trình độ giác ngộ về mục tiêu, lý tưởng chiến đấu của các quân nhân là ưu thế chỉ có ở quân đội cách mạng. Giáo dục làm cho các quân nhân ý thức được mục tiêu lý tưởng cách mạng, giúp họ tự giác sẵn sàng chiến đấu hy sinh cho mục tiêu đó và biết cách liên kết chặt chẽ với nhau trong một tổ chức và tạo nên sức mạnh của quân đội cách mạng. Sức mạnh của quân đội nằm ngay trong ý thức giác ngộ cao về mục tiêu lý tưởng chiến đấu của mỗi quân nhân. Điều khác nhau căn bản giữa quân đội cách mạng và quân đội nhà nghề đánh thuê là sự giác ngộ mục tiêu lý tưởng chiến đấu. Một khi đã có trình độ giác ngộ chính trị cao thì quân đội sẽ trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, với nhân dân, sẵn sàng hy sinh vì mục tiêu lý tưởng mà họ lựa chọn. Họ sẽ tìm được con đường để biến sức mạnh của riêng mình để chiến thắng kẻ thù.
2.3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cách mạng cho quân nhân
Về giáo dục đạo đức, Hồ Chí Minh nói: “Trong chương trình học, phải trọng về môn tinh thần và đạo đức” [4, tr.120]. Người đặc biệt đề cao vai trò của đạo đức. Người nói: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [4, tr.10]. Đạo đức cách mạng không phải từ trên trời rơi xuống mà phải do khổ công rèn luyện, kiên trì giáo dục hàng ngày mà có. Vì vậy, giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng và các phẩm chất nhân cách cho các quân nhân là công việc rất quan trọng. Theo Hồ Chí Minh, nội dung giáo dục đạo đức bao gồm nhiều vấn đề, trong đó cần tập trung vào các vấn đề chủ yếu về lòng nhân ái; trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính; tinh thần quốc tế trong sáng thuỷ chung. Đối với người cán bộ quân đội, người chỉ huy thì giáo dục phải coi trọng việc xây dựng các phẩm chất: Trí, Dũng, Nhân, Tín, Liêm, Trung. Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, dạy đạo đức mới cho bộ đội là phải dạy cho họ biết cần, kiệm, liêm, chính; phải dạy cho họ chăm chỉ học tập chính trị, quân sự để giết được nhiều giặc, đó là cần. Phải dạy cho bộ đội biết tiết kiệm của công, sao cho tiết kiệm được đạn dược mà lại tiêu diệt được nhiều giặc nhất, thì mới thật là kiệm. Phải dạy cho bộ đội không lấy chiến lợi phẩm làm của riêng, đó là liêm. Phải quý trọng tất cả mọi công việc và của cải của Chính Phủ, phải chấp hành mệnh lệnh và kỷ luật cực kỳ nghiêm, đó là chính. Thực hành cần, kiệm, liêm, chính đó là thực hành đời sống mới trong Quân đội.
Hồ Chí Minh còn chăm lo xây dựng cho quân nhân có thái độ đạo đức đúng đắn trong các mối quan hệ hàng ngày. Trước hết là thái độ đối với Đảng với dân, Quân đội ta phải “trung” và “hiếu”. Đối với đồng đội phải đoàn kết, đồng cam cộng khổ chia ngọt sẻ bùi, thương yêu giúp đỡ nhau như anh em ruột thịt. Đối với kẻ thù phải mưu trí, linh hoạt, kiên quyết, không chủ quan khinh địch, không đầu hàng khuất phục. Đồng thời phải biết khoan hồng, độ lượng, đối xử nhân đạo với tù binh. Đối với bản thân phải sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Đối với công việc thì nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. Mức độ cao nhất của đạo đức cách mạng là thói quen hành vi đạo đức. Đạo đức cách mạng phải trở thành thói quen hành vi, thành tập quán lối sống hàng ngày, thành nhu cầu bên trong của mỗi quân nhân. Một trong những thói quen hành vi quan trọng nhất của quân nhân là “Tuyệt đối phục tùng mệnh lệnh của cấp trên. Khi nhận bất cứ nhiệm vụ gì cũng tận tâm, tận lực thi hành nhanh chúng và chính xác”. Bên cạnh việc rèn luyện xây dựng thói quen tốt đẹp phải đấu tranh cải tạo những thói quen hành vi xấu, không phù hợp với chuẩn mực giá trị đạo đức của người quân nhân cách mạng.
2.4. Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục văn hóa, khoa học - kỹ thuật, quân sự cho quân nhân
Theo Hồ Chí Minh, quân nhân muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ thì phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ. Người chỉ rõ: “Học để làm việc, để làm người, để làm cán bộ. Học để phụng sự Đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”. Với quân đội, học tập không chỉ là quân sự, mà còn là văn hóa, khoa học - kỹ thuật, để thích ứng với sự phát triển của chiến tranh hiện đại.
Giáo dục giữ vai trò chủ yếu trong việc giúp quân nhân lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo hoạt động quân sự. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục không chỉ có vai trò chủ yếu trong xây dựng nhân tố chính trị, tinh thần cho các quân nhân mà còn có vai trò quyết định trong việc huấn luyện kỹ thuật, chiến thuật quân sự. Hoạt động quân sự là loại hình hoạt động đặc biệt, đòi hỏi các quân nhân phải có trình độ giác ngộ cao về mục tiêu lý tưởng chiến đấu, có hiểu biết tinh thông và ứng dụng thành thạo các loại vũ khí, kỹ thuật, chiến thuật, có sức khoẻ bền bỉ dẻo dai và mạnh mẽ. Tất cả những điều đó chỉ có thể đạt được thông qua huấn luyện và giáo dục. Thư gửi cho Trường trung học Lục quân Trần Quốc Tuấn (Báo Cứu quốc, số 1392, ngày 9 tháng 11 năm 1949), Hồ Chí Minh chỉ ra: “Các cháu phải ra sức thi đua luyện tập thân thể cho mạnh mẽ, nghiên cứu kỹ thuật cho thông thạo, trau dồi tinh thần cho vững chắc, hun đúc đạo đức của người quân nhân cách mạng cho vững vàng” [5, tr.243].
2.5. Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục tinh thần đoàn kết, kỷ luật nghiêm minh cho quân nhân
Hồ Chí Minh luôn đề cao tinh thần đoàn kết trong quân đội: đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân – dân. Người khẳng định: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”. Do đó, giáo dục quân nhân phải gắn liền với việc bồi dưỡng ý thức kỷ luật tự giác, xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt với Nhân dân, phát huy bản chất “Bộ đội Cụ Hồ”, có tinh thần đoàn kết, thương yêu chiến sĩ, đồng đội, ý thức kỷ luật cao.
Theo Hồ Chí Minh, đối với quân đội cách mạng, “đoàn kết là sức mạnh nhất của ta” [8, tr.480]. Người thường nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ “cần phải đoàn kết hơn nữa, đoàn kết chặt chẽ giữa chiến sĩ với nhau, giữa cán bộ với nhau, giữa chiến sĩ và cán bộ, giữa quân và dân. Đoàn kết là một lực lượng vô địch của chúng ta để khắc phục khó khăn, giành lấy thắng lợi” [7, tr.177].
Cùng với tinh thần đoàn kết thì yêu thương chiến sĩ, đồng đội là điều không thể thiếu ở người quân nhân cách mạng, đặc biệt là với cán bộ chỉ huy. Hồ Chí Minh cho rằng, người cán bộ quân đội ngoài việc gương mẫu nơi trận mạc, chững chạc trước hàng quân còn phải có lòng thương yêu binh sĩ, nắng không che quạt, mưa không che dù, đồng cam cộng khổ với binh sĩ. Làm được như vậy, thì khi dẫn họ đi đâu, dù nguy hiểm mấy họ cũng vui lòng đi, khi bảo họ đánh, họ sẽ hăng hái đánh. Bởi “cán bộ có coi đội viên như chân như tay, đội viên mới coi cán bộ như đầu, như óc” [6, tr.219]. Do đó, “từ tiểu đội trưởng trở lên, từ tổng tư lệnh trở xuống, phải săn sóc đời sống vật chất và tinh thần của đội viên, phải xem đội viên ăn uống như thế nào, phải hiểu nguyện vọng và thắc mắc của đội viên. Bộ đội chưa ăn cơm, cán bộ không được kêu mình đói. Bộ đội chưa đủ áo mặc, cán bộ không được kêu mình rét. Bộ đội chưa đủ chỗ ở, cán bộ không được kêu mình mệt” [6, tr.76].
Hồ Chí Minh luôn theo sát, thấu hiểu và có những chỉ dạy với từng đối tượng cán bộ: “Người đội trưởng, người chính trị viên phải là người anh, người chị, người bạn của đội viên” [5, tr.458]. Đồng thời, Người chỉ rõ, người cán bộ quân đội cần tránh thói tự tư, tự lợi, xa hoa, lãng phí, bè phái, dùng kẻ xiểm nịnh, ghét người hiền tài…
Bên cạnh việc giáo dục tinh thần đoàn kết, thương yêu chiến sĩ, Hồ Chí Minh chú trọng giáo dục ý thức kỷ luật. Bởi lẽ, “kỷ luật là sức mạnh của quân đội”; “kỷ luật là động lực giữ sức mạnh của bộ đội” [3, tr.46]. “Trong quân đội, mệnh lệnh từ trên xuống dưới, phải thấm xuống tới mỗi đội viên. Chỗ nào mệnh lệnh không xuống tới thì chỗ đó hỏng. Báo cáo từ dưới lên phải cho thật thà, nhanh chóng, thiết thực… Phải thưởng phạt cho công minh. Chớ vì ưa ai mà thưởng, ghét ai mà phạt, ai hẩu với mình thì dùng, ai trực tính nói ngay thì bỏ” [4, tr.595]. Ý thức kỷ luật của người quân nhân cách mạng phải được thể hiện ở sự tự giác chấp hành, tuân thủ mọi điều lệnh quân đội, pháp luật nhà nước, trong bất kỳ tình huống, hoàn cảnh nào cũng phải giữ nghiêm kỷ luật quân sự.
Về bản chất kỷ luật của quân đội ta là kỷ luật sắt, nghiêm túc và tự giác. Theo Hồ Chí Minh, tính kỷ luật của quân nhân được khái quát bằng một điều: Mỗi việc đều phải theo mệnh lệnh cấp trên. Một trong những nội dung giáo dục quân nhân là giáo dục tinh thần đoàn kết, tình thương yêu đồng chí, đồng đội. Hồ Chí Minh rất coi trọng vai trò của đoàn kết; chỉ có đoàn kết mới tạo nên sức mạnh để chiến thắng kẻ thù. Nội dung giáo dục đoàn kết bao gồm đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân dân và đoàn kết quốc tế.
Hồ Chí Minh không những chỉ ra nội dung giáo dục mà còn chỉ ra nguyên tắc, con đường và cách thức giáo dục quân nhân. Theo Hồ Chí Minh, phương pháp giáo dục có vai trò quan trọng hàng đầu trong giáo dục cho quân nhân là phương pháp thuyết phục. Đây là phương pháp phản ánh bản chất của quân đội cách mạng, do đó phải được áp dụng với vai trò là phương pháp chủ đạo, xuyên suốt, ở mọi lúc mọi nơi. Phương pháp thuyết phục là dùng lời nói kết hợp với việc làm để tác động vào quân nhân, làm cho họ hiểu, họ tin và quyết tâm làm theo. Hồ Chí Minh nhắc nhở người đi tuyên truyền giáo dục rằng: “Phương pháp giáo dục thì theo nguyên tắc tự nguyện tự giác, giải thích, bàn bạc, thuyết phục, chứ không gò bó.” [8, tr.378]. Thuyết phục là một khoa học đòi hỏi người đi thuyết phục phải có trình độ hiểu biết sâu rộng, có nghệ thuật khéo léo, tế nhị và kiên nhẫn, “phải hăng hái, bền gan, chịu khó, đồng thời phải cẩn thận, khôn khéo, mềm mỏng” [4, tr.127]. Hồ Chí Minh yêu cầu, phương pháp thuyết phục phải gắn với phương pháp nêu gương. “Tốt nhất là miệng nói, tay làm, làm gương cho người khác bắt chước” [4, tr.126]. Nêu gương là phương pháp thuyết phục bằng việc làm của những tấm gương cụ thể. Gắn thuyết phục với nêu gương là quán triệt nguyên tắc về sự thống nhất giữa nói và làm trong giáo dục. Hồ Chí Minh yêu cầu cấp trên phải làm gương cho cấp dưới, cán bộ làm gương cho chiến sĩ, mọi người làm gương cho nhau “Từ việc lớn đến việc nhỏ, cán bộ đều phải làm kiểu mẫu” [4, tr.486]. Nêu gương là phương pháp giáo dục có tác động mạnh mẽ đến cảm xúc, tình cảm và hành vi của mọi quân nhân.
Giáo dục, thuyết phục phải đi đôi với bắt buộc, xử phạt, phải kết hợp giáo dục, thuyết phục với bắt buộc, xử phạt một cách tự giác nghiêm minh. Hồ Chí Minh nói: “Sửa chữa sai lầm, cố nhiên cần dùng cách giải thích thuyết phục, cảm hóa, dạy bảo. Song không phải tuyệt nhiên không dùng xử phạt” [4, tr.323]. Bắt buộc xử phạt cũng là một phương pháp giáo dục nhưng chỉ nên áp dụng với một số ít người khi đã tuyên truyền giải thích nhiều lần nhưng vẫn cố tình không nghe, không làm theo. Bắt buộc, xử phạt phải làm cho quân nhân tỉnh ngộ, nhận thức được những sai lầm khuyết điểm để có quyết tâm sửa chữa. Không được sử dụng phương pháp bắt buộc, xử phạt để hành hạ các quân nhân. Theo Hồ Chí Minh, phê bình và tự phê bình là cách tốt nhất để phát huy ưu điểm, khắc phục nhược điểm để đoàn kết và tiến bộ; phê bình và tự phê bình phải tiến hành nghiêm túc, thường xuyên hàng ngày. “Ngày nào cũng phải tự phê bình cho khỏi sai lầm” [6, tr.82]. Ngoài những phương pháp giáo dục trên đây, Hồ Chí Minh còn sử dụng nhiều phương pháp và cách thức giáo dục khác, như tiếp cận riêng, thi đua, động viên, khen thưởng… Cùng với việc sử dụng các phương pháp giáo dục thích hợp, Hồ Chí Minh còn thường xuyên nhắc nhở phải quan tâm đến đời sống vật chất, tinh thần của quân nhân. Phải chú ý cải tạo môi trường điều kiện sinh hoạt của đơn vị. Phải kết hợp yêu cầu cao với tôn trọng nhân cách trong giáo dục. Phải kết hợp dạy chữ với dạy người, xây dựng với cải tạo.
2.6. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí minh về giáo dục quân nhân trong bối cảnh hiện nay
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân là bộ phận trong kho tàng di sản vô giá trong “Tư tưởng Hồ Chí Minh” cần phải biết trân trọng, giữ gìn và vận dụng sáng tạo trong sự nghiệp xây dựng Quân đội hiện nay. Trước bối cảnh và yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới, đặt ra việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân trong giáo dục học viên ở các nhà trường Quân đội hiện nay có ý nghĩa hết sức quan trọng và cần thiết.
Trước hết, phải thường xuyên giáo dục, nâng cao nhận thức về ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung, giáo dục quân nhân nói riêng; sự cần thiết vận dụng trong giáo dục quân nhân nói chung, giáo dục học viên ở nhà trường Quân đội nói riêng. Vì vậy, các nhà trường quân đội cần gắn đổi mới công tác giáo dục với tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh một cách hiệu quả, thiết thực.
Hai là, tiếp tục đổi mới chương trình, nội dung giáo dục học viên ở các nhà trường Quân đội đảm bảo tính toàn diện, sát đối tượng và sự vận đông phát triển của thực tiễn; bảo đảm hài hòa về khối lượng kiến thức, coi trọng nội dung cơ bản, thiết thực trong hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước; nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụ Quân đội; âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; tinh thần yêu nước; lịch sử, truyền thống vẻ vang của dân tộc, của Đảng, của Quân đội và nhà trường. Tăng nội dung và thời gian về phổ biến, giáo dục pháp luật, chuẩn mực về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và các kiến thức cần thiết khác có liên quan.
Ba là, tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục học viên ở các nhà trường quân đội theo hướng phát triển tư duy sáng tạo cho học viên; năng lực phát hiện giải quyết vấn đề, năng lực thực hành, năng lực và thói quen tự giáo dục, tự bồi dưỡng, tự rèn luyện phấn đấu vươn lên. Kết hợp chặt chẽ các phương pháp giáo dục truyền thống với vận dụng phương pháp giáo dục hiện đại, có ứng dụng công nghệ thông tin và các thiết bị hiện đại nhằm biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục của học viên. Đồng thời với đổi mới phương pháp, cần đa dạng hóa các hình thức tổ chức giáo dục phong phú.
Bốn là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ các cấp ở các nhà trường Quân đội với tư cách là nhà giáo dục. Tập trung bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực, kỹ năng, phương pháp, tác phong của đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ ở các đơn vị quản lý học viên trực tiếp làm công tác giáo dục, rèn luyện học viên. Thường quyên tổ chức các lớp tập huấn cho đội ngũ cán bộ về các phương pháp giáo dục hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại trong giáo dục cho đội ngũ cán bộ các cấp.
Năm là, chú trọng xây dựng môi trường văn hóa sư phạm lành mạnh, quan tâm đảm bảo đầy đủ cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật hiện đại, trang bị hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ, hiện đại cho công tác giáo dục học viên. Từng nhà trường cần khai thác, phát huy tốt tác dụng của thư viện, nhà truyền thống, môi trường văn hóa sư phạm để truyền tải những nội dung giáo dục; duy trì hiệu quả các hoạt động truyền thanh nội bộ, pa nô, áp phích, bảng điện tử trong quá trình giáo dục học viên.
Sáu là, thường quyên kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm trong giáo dục học viên, làm cơ sở xác lập chủ trương, giải pháp đổi mới đồng bộ các khâu, các bước của quá trình giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục nhân cách học viên đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.
Giáo dục học viên ở nhà trường quân đội có vai trò quan trọng, nhằm xây dựng phẩm chất nhân cách học viên theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo; xây dựng các tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, nhà trường vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu”. Do đó, quán triệt đường lối quan điểm về giáo dục của Đảng, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân trong giáo dục học viên ở nhà trường Quân đội là vấn đề quan trọng và cấp thiết hiện nay.
3. Kết luận
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục quân nhân là sự kết tinh giữa truyền thống dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại và kinh nghiệm cách mạng. Đó là nền tảng để xây dựng hình mẫu quân nhân cách mạng vừa “hồng” vừa “chuyên”, trung thành – trí tuệ – kỷ luật – nhân văn, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng và Nhân dân.
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới đòi hỏi mỗi quân nhân phải tiếp tục rén luyện chuẩn mực “Trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân” của Quân đội nhân dân thể hiện ở lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc, với chế độ XHCN, tinh thần chiến đấu hy sinh vì hòa bình, độc lập, tự do, hạnh phúc của nhân dân. Quân đội luôn là lực lượng đi đầu, tích cực tham gia xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, những luận điệu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch. Đồng thời, Quân đội tích cực tham gia phát triển kinh tế, giúp dân xóa đói giảm nghèo; tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện thắng lợi mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh, đảm bảo môi trường chính trị ổn định để phát triển đât nước.
Tài liệu tham khảo:
[1]. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011.
[2]. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 3, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội 2011.
[3]. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội 2011.
[4]. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 5, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội 2011.
[5]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội 2011.
[6]. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 7, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội 2011
[7]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 9, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội 2011.
[8]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 10, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội 2011.
