Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Đức Hậu, Quách Văn Hùng:
Hệ Đào tạo sau đại học, Học viện Chính trị
Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu vai trò của giảng viên trong việc định hình hệ giá trị văn hóa chính trị cho học viên sau đại học tại Học viện Chính trị. Thông qua phân tích cấu trúc văn hóa chính trị gồm tri thức, niềm tin, thái độ và hành vi, tác giả xác định giảng viên không chỉ là người truyền thụ lý luận mà còn là chủ thể định hướng giá trị và hình mẫu nhân cách cho học viên sau đại học.
Từ khóa: Văn hóa chính trị; Giảng viên; Đào tạo sau đại học; Học viện Chính trị.
Học viện Chính trị - Lễ trao bằng Tiến sĩ năm 2025
1. Đặt vấn đề
Trong hệ thống giáo dục quân đội, Học viện Chính trị giữ vai trò là trung tâm đào tạo cán bộ chính trị và nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn hàng đầu. Đối với học viên sau đại học, văn hóa chính trị không chỉ là tri thức chuyên môn mà còn là nền tảng bản lĩnh để đối phó với các thách thức tư tưởng phức tạp. Trong quá trình này, giảng viên đóng vai trò là “mắt xích” quyết định, chuyển hóa các giá trị lý luận của Đảng thành niềm tin và hành vi thực tiễn của học viên. Trước sự bùng nổ của thông tin số và âm mưu “phi chính trị hóa” quân đội, việc làm rõ và phát huy vai trò của giảng viên trong việc định hình văn hóa chính trị là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm chất lượng đầu ra theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 của Đảng bộ Học viện.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Quan niệm về định hình hệ giá trị văn hóa chính trị cho học viên sau đại học
Văn hóa chính trị không chỉ đơn thuần là tập hợp các kiến thức về chính trị mà là “những giá trị, lý tưởng cao đẹp mà con người hướng tới trong hoạt động chính trị, thể hiện ở sự hiểu biết về chính trị, ở trình độ tổ chức hệ thống quyền lực, ở hành động chính trị theo một chuẩn giá trị xã hội nhất định”. Đối với học viên sau đại học tại Học viện Chính trị, quá trình định hình văn hóa chính trị mang một tầm vóc và yêu cầu đặc thù. Đó không phải là sự tiếp nhận tri thức một cách cơ học, mà là một quá trình “nội tâm hóa” sâu sắc hệ tư tưởng Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, biến những phạm trù lý luận khô khan thành hệ giá trị, niềm tin và bản lĩnh cá nhân bất di bất dịch.
Sự định hình này thực chất là quá trình chuyển hóa từ thế giới quan khoa học sang nhân cách chính trị. Tri thức chính trị đóng vai trò là hạt nhân, cung cấp cho học viên khả năng “cắt nghĩa các biến động phức tạp của đời sống xã hội”. Khi tri thức đạt đến trình độ lý luận sau đại học, nó tạo ra một màng lọc tư tưởng giúp học viên phân định đúng - sai, chính - tà giữa một rừng thông tin đa chiều. Từ sự hiểu biết thấu đáo về bản chất quyền lực và nhà nước, học viên hình thành nên niềm tin chính trị, một loại “vốn xã hội” đặc biệt, tạo ra sự đồng thuận và sức mạnh nội sinh để vượt qua mọi thử thách. Niềm tin này chính là “lá chắn mềm” giúp học viên sau đại học giữ vững trận địa tư tưởng, kiên định với con đường xã hội chủ nghĩa ngay cả trong những hoàn cảnh nghiệt ngã nhất.
Trong tiến trình đó, đội ngũ giảng viên không chỉ đơn thuần là người chuyển tải thông tin mà là chủ thể định hướng, người dẫn dắt quá trình cá biệt hóa các giá trị chung của Đảng thành bản sắc riêng của từng học viên. Vai trò này được thể hiện rõ nét qua ba phương diện:
Thứ nhất, hệ thống hóa và chuẩn hóa tri thức chính trị hạt nhân. Giảng viên giúp học viên sau đại học không sa vào sự vụ, mà nắm bắt được cái “gốc” của vấn đề. Thông qua việc tinh lọc những giá trị kinh điển và cập nhật những điểm mới trong văn kiện của Đảng, giảng viên tạo ra một hệ quy chiếu tư duy khoa học, giúp học viên không chỉ ‘biết” mà còn “hiểu” và “vận dụng” được lý luận vào thực tiễn chỉ huy, quản lý.
Thứ hai, định hướng thái độ trước các vấn đề thời sự, chính trị phức tạp. Với đối tượng sau đại học, giảng viên phải khơi gợi được tư duy phản biện trên nền tảng lập trường giai cấp vững vàng. Trước các hiện tượng “diễn biến hòa bình” hay các vấn đề an ninh phi truyền thống, sự định hướng của giảng viên giúp học viên hình thành thái độ chính trị đúng mực, vừa nhạy bén về chính trị, vừa tỉnh táo về lý trí, không dao động trước các luồng thông tin xuyên tạc.
Thứ ba, điều chỉnh hành vi thực hiện nhiệm vụ theo chuẩn mực đạo đức “Bộ đội Cụ Hồ”. Văn hóa chính trị cần phải được đo lường bằng hành động. Giảng viên thông qua nội dung bài giảng và chính tấm gương đạo đức của mình để uốn nắn hành vi của học viên. Sự định hình này giúp học viên sau đại học đạt tới sự thống nhất giữa lời nói và việc làm, lấy phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân làm chuẩn mực cao nhất trong mọi quyết định chỉ huy. Như vậy, định hình văn hóa chính trị cho học viên sau đại học chính là quá trình xây dựng những “pháo đài tư tưởng” di động, mà ở đó, giảng viên là người thiết kế và đặt nền móng vững chắc nhất.
2.2. Biểu hiện vai trò của giảng viên trong cấu trúc văn hóa chính trị của học viên sau đại học
Trong cấu trúc văn hóa chính trị của học viên sau đại học, giảng viên không chỉ đóng vai trò là người truyền tải thông tin mà còn là kiến trúc sư định hình nhân cách chính trị cho người học. Vai trò này được biểu hiện sinh động thông qua bốn phương diện cốt lõi tương ứng với cấu trúc của văn hóa chính trị:
Thứ nhất, vai trò truyền thụ và hiện đại hóa hệ thống tri thức chính trị khoa học. Tri thức chính trị là hạt nhân của văn hóa chính trị, là tiền đề để học viên hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ. Ở trình độ đào tạo sau đại học, giảng viên không chỉ dừng lại ở việc giảng giải những nguyên lý kinh điển “đã có” mà quan trọng hơn là giúp học viên hình thành tư duy lý luận để “cắt nghĩa các biến động phức tạp” của thực tiễn xã hội. Giảng viên đóng vai trò là người dẫn dắt, giúp học viên hệ thống hóa những kiến thức chuyên sâu về quản trị hiện đại, an ninh phi truyền thống và các quy luật vận động của thời đại. Qua đó, giảng viên biến tri thức lý luận thành công cụ sắc bén để học viên giải quyết các tình huống chính trị - quân sự thực tế, tạo nền móng vững chắc cho mặt bằng văn hóa chính trị cao cấp.
Thứ hai, vai trò kiến tạo, củng cố niềm tin và hệ giá trị chính trị. Niềm tin chính trị là “lá chắn mềm” bảo vệ học viên trước các luồng tư tưởng độc hại. Giảng viên là người trực tiếp bồi đắp sự tin tưởng tuyệt đối của học viên vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Thông qua phân tích khoa học, giảng viên làm sáng tỏ tính đúng đắn của đường lối, từ đó nội tâm hóa lý tưởng cách mạng thành niềm tin nội sinh của học viên. Sự vĩ đại của Đảng gắn liền với quá trình giáo dục và tự giáo dục mà ở đó, giảng viên chính là người dẫn lối. Khi niềm tin được định hình vững chắc, học viên sẽ có ý thức tự giác bảo vệ các giá trị đạo đức cách mạng, đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết.
Thứ ba, vai trò định hướng thái độ và nuôi dưỡng tình cảm chính trị. Văn hóa chính trị Việt Nam có sức sống mãnh liệt nhờ tinh thần nhân văn, nhân nghĩa. Giảng viên thông qua nội dung bài giảng và phương pháp truyền cảm hứng đã khơi dậy trong học viên lòng yêu nước, sự gắn bó máu thịt với nhân dân và lòng tự tôn dân tộc. Thái độ chính trị của giảng viên biểu hiện qua sự kiên quyết đấu tranh với các quan điểm sai trái và sự trăn trở trước những vấn đề tiêu cực của đời sống xã hội, có tác động trực tiếp đến sự gắn bó tâm lý của học viên với chế độ. Giảng viên giúp học viên không chỉ tư duy bằng lý trí mà còn hành động bằng trái tim của một người cán bộ cách mạng, biết trân trọng những giá trị truyền thống và nhạy bén với những tiến bộ của nhân loại.
Thứ tư, vai trò hình mẫu chuẩn mực về hành vi và kỹ năng chính trị. Hành vi là sự biểu hiện ra bên ngoài của văn hóa chính trị. Trình độ văn hóa chính trị luôn tỷ lệ thuận với uy tín và sự thành đạt của người cán bộ. Tại Học viện Chính trị, mỗi giảng viên phải là một “biểu tượng sống” về sự nhất quán giữa lời nói và việc làm, giữa tư tưởng và hành động. Vai trò hình mẫu của giảng viên thể hiện qua tác phong sư phạm chuẩn mực, kỹ năng xử lý tình huống linh hoạt và đạo đức lối sống trong sạch. Sự mẫu mực của giảng viên chính là giáo cụ trực quan sinh động nhất để học viên soi vào, từ đó rèn luyện tác phong chỉ huy, kỹ năng vận động quần chúng và năng lực lãnh đạo, quản lý. Chính sự gương mẫu này giúp chuyển hóa những giá trị văn hóa chính trị từ lý thuyết thành những thói quen hành vi chuẩn mực trong đời sống thực tiễn của học viên.
2.3. Thực trạng phát huy vai trò của giảng viên tại Học viện Chính trị hiện nay
Trong nhiệm kỳ 2020-2025, đội ngũ giảng viên đã thực hiện tốt việc đổi mới chương trình đào tạo sau đại học theo hướng chuẩn hóa. Kết quả trên 90% luận văn, luận án đạt loại giỏi và xuất sắc phản ánh năng lực hướng dẫn khoa học và truyền thụ tri thức của giảng viên. Giảng viên đã tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, tham gia đấu tranh trên không gian mạng, làm gương cho học viên.
Tuy nhiên, còn một số giảng viên vẫn nặng về phương pháp truyền thống, chưa kích thích được tư duy phản biện của học viên sau đại học. Một số giảng viên chưa nhạy bén trong việc cập nhật các vấn đề an ninh phi truyền thống vào bài giảng, dẫn đến việc bồi dưỡng văn hóa chính trị đôi khi còn mang tính hình thức, lý thuyết suông.
2.4. Giải pháp phát huy vai trò giảng viên nhằm định hình văn hóa chính trị cho học viên sau đại học
Một là, nâng cao bản lĩnh chính trị và trình độ lý luận chuyên sâu cho đội ngũ giảng viên.
Giảng viên đào tạo sau đại học phải thực sự là những “hạt nhân” lý luận, biểu hiện sinh động cho chiều sâu và bản sắc văn hóa chính trị của Đảng. Để định hình được hệ giá trị cho học viên, bản thân giảng viên phải có nền tảng tri thức đa dạng và bản lĩnh chính trị kiên định. Học viện cần tiếp tục đẩy mạnh xây dựng kế hoạch giảng viên đi thực tế tại các đơn vị chủ lực trong toàn quân và đào tạo chuyên sâu tại các cơ sở giáo dục uy tín trong và ngoài quân đội. Việc này không chỉ giúp cập nhật các giá trị văn hóa chính trị hiện đại mà còn bồi dưỡng kinh nghiệm quản trị, tư duy chiến lược. Giảng viên phải đủ năng lực để chuyển hóa những nghị quyết, chỉ thị khô khan thành những bài giảng có sức lay động, thuyết phục về mặt lý trí và tình cảm. Khi giảng viên làm chủ được tri thức và có niềm tin nội sinh mãnh liệt, họ mới có thể dẫn dắt học viên sau đại học tự tin đối diện và hóa giải các thách thức tư tưởng phức tạp trong bối cảnh mới.
Hai là, đổi mới mạnh mẽ phương pháp giảng dạy theo hướng tương tác hiện đại và giải quyết vấn đề.
Trong đào tạo sau đại học, vai trò của giảng viên phải chuyển dịch từ người “truyền thụ tri thức một chiều” sang người “điều phối và định hướng tư duy”. Giảng viên cần áp dụng triệt để các phương pháp sư phạm tích cực như nghiên cứu tình huống, tranh luận khoa học và mô hình “lớp học đảo ngược”. Qua các buổi xêmina, giảng viên đặt học viên vào các tình huống chính trị - quân sự giả định mang tính thời sự cao, buộc học viên phải vận dụng văn hóa chính trị để phân tích và ra quyết định. Quá trình này giúp học viên không chỉ ghi nhớ lý luận mà còn tự chắt lọc, hình thành nên kỹ năng và thái độ chính trị chuẩn mực. Việc ứng dụng công nghệ giáo dục và trí tuệ nhân tạo vào bài giảng cũng là yêu cầu cấp thiết, giúp giảng viên cá nhân hóa quá trình bồi dưỡng, từ đó định hình hệ giá trị văn hóa chính trị một cách linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của học viên đào tạo trình độ thạc sĩ, tiến sĩ.
Ba là, phát huy vai trò dẫn dắt của giảng viên trong việc hướng dẫn học viên tự giáo dục và rèn luyện.
Văn hóa chính trị chỉ thực sự bền vững khi nó trở thành “nhu cầu tự thân” và thói quen hằng ngày của học viên. Giảng viên giảng dạy sau đại học phải đóng vai trò là người cố vấn, hướng dẫn học viên phương pháp tự nghiên cứu, tự soi, tự sửa. Trong kỷ nguyên số, giảng viên cần trang bị cho học viên kỹ năng chắt lọc thông tin, nhận diện các quan điểm sai trái và xây dựng “vốn xã hội”, lòng tin trên không gian mạng. Giảng viên hướng dẫn học viên cách thức chuyển hóa các giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” vào trong các công trình nghiên cứu khoa học và thực tiễn công tác. Thông qua việc kiểm tra, đánh giá và định hướng thường xuyên, giảng viên giúp học viên hình thành năng lực tự kiểm soát hành vi và thái độ chính trị, bảo đảm cho quá trình bồi dưỡng văn hóa chính trị diễn ra liên tục, không bị ngắt quãng, ngay cả khi học viên đã kết thúc chương trình học tại Học viện.
Bốn là, giảng viên tham gia tích cực vào xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự “mẫu mực, tiêu biểu”.
Môi trường văn hóa chính là “cây gậy điều chỉnh” và là không gian nuôi dưỡng các hành vi chính trị chuẩn mực. Giảng viên phải là lực lượng đi đầu trong việc hiện thực hóa các tiêu chuẩn đạo đức công vụ và văn hóa ứng xử sư phạm. Tại Học viện Chính trị, giảng viên cần triệt để chống tư tưởng thực dụng, bệnh thành tích và lối sống xa rời quần chúng. Mỗi giờ lên lớp, mỗi bài viết khoa học và mỗi hành vi ứng xử của giảng viên phải là tấm gương sáng về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn để học viên soi vào. Giảng viên cùng với cấp ủy, chỉ huy các cấp tạo ra không khí học thuật dân chủ, kỷ cương, nơi mọi ý kiến sáng tạo đều được trân trọng và mọi sai lệch về quan điểm đều được uốn nắn kịp thời. Khi giảng viên chung tay xây dựng được một môi trường văn hóa lành mạnh, mẫu mực, nó sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng, tự động định hình và củng cố hệ giá trị văn hóa chính trị cho học viên một cách tự nhiên và sâu sắc nhất.
3. Kết luận
Giảng viên là nhân tố trung tâm trong việc định hình hệ giá trị văn hóa chính trị cho học viên sau đại học tại Học viện Chính trị. Trong bối cảnh kỷ nguyên số, vai trò này không chỉ dừng lại ở truyền thụ tri thức mà còn mở rộng sang việc hướng dẫn kỹ năng nhận diện và đấu tranh chính trị. Kết quả đào tạo giai đoạn vừa qua đã chứng minh năng lực của đội ngũ giảng viên, song cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về phương pháp và tác phong sư phạm. Việc phát huy tối đa vai trò của giảng viên sẽ bảo đảm học viên sau đại học khi tốt nghiệp không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn là những hình mẫu về văn hóa chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo:
1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. (2019). Giáo trình Cao cấp lý luận chính trị: Chính trị học. Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội.
2. Đảng bộ Học viện Chính trị. (2025). Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện Chính trị lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030.
3. Nguyễn Trọng Chuẩn. (2020). Văn hóa ứng xử ở Việt Nam hiện nay. Tạp chí Triết học, số 7.
4. Trần Đình Huỳnh. (2020). Một số nội dung cơ bản về xây dựng văn hóa chính trị. Tạp chí Cộng sản.
5. Nguyễn Văn Vĩnh. (2021). Bàn về sức sống của văn hóa chính trị Việt Nam. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
6. Nguyễn Văn Ký. (2025). Một số giải pháp bồi dưỡng văn hóa chính trị cho học viên sĩ quan. Tạp chí Quốc phòng toàn dân.
THE ROLE OF LECTURERS IN SHAPING THE POLITICAL CULTURAL VALUE SYSTEM FOR POSTGRADUATE STUDENTS
AT THE POLITICAL ACADEMY TODAY
Nguyen Anh Tuan, Nguyen Duc Hau, Quach Van Hung:
Postgraduate Training Department, The Political Academy
Abstract: This article examines the role of lecturers in shaping the political cultural value system for postgraduate students at the Political Academy. Through an analysis of the structure of political culture comprising knowledge, beliefs, attitudes, and behaviors the authors identify that lecturers serve not only as conveyors of theory but also as key subjects in orienting values and acting as personality role models for postgraduate students.
Keywords: Political culture; Lecturers; Postgraduate training; The Political Academy.
