Hồ Thế Kiệt, Nguyễn Công Ước
Trường Đại học Nguyễn Huệ
Gmai: [email protected]
Tóm tắt: Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo được coi là dấu mốc quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia [1]. Nghị quyết khẳng định giáo dục là “quốc sách hàng đầu”, nhấn mạnh người học là trung tâm, nhà giáo là động lực then chốt quyết định chất lượng giáo dục [2]. Bài viết phân tích vai trò của đội ngũ nhà giáo và đề xuất giải pháp nhằm phát huy vai trò của họ trong triển khai hiệu quả Nghị quyết, góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
Từ khóa: Nghị quyết 71-NQ/TW, vai trò nhà giáo, Đột phá giáo dục và đào tạo, Chuyển đổi số giáo dục, Giáo dục toàn diện, Nguồn nhân lực chất lượng cao, Chính sách phát triển giáo dục
Nhận bài: 30/8/2025; Biên tập:01/9/2025; Duyệt đăng:
1. Đặt vấn đề
"Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, giáo dục và đào tạo trở thành yếu tố then chốt, quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và sự phát triển bền vững [3]. Nhận thức rõ điều này, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn xác định giáo dục là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển [4].
Nghị quyết số 71-NQ/TW [1] thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Nghị quyết đặt ra mục tiêu đến năm 2030, 2035 và tầm nhìn 2045 với hệ thống giải pháp chiến lược [1].
Đặc biệt, quan điểm “nhà giáo là động lực, quyết định chất lượng giáo dục” khẳng định vai trò then chốt của đội ngũ nhà giáo, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về năng lực, phẩm chất và trách nhiệm [5]. Phát huy vai trò này là nhiệm vụ trọng tâm để hiện thực hóa mục tiêu đột phá của Nghị quyết [6].
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vị trí, vai trò của nhà giáo trong bối cảnh mới
Nghị quyết 71-NQ/TW đánh dấu bước chuyển căn bản trong nhận thức về giáo dục [5]. Nếu trước đây giáo dục thường tiếp cận theo hướng “thầy giảng – trò nghe”, nay Nghị quyết khẳng định người học là trung tâm, nhà giáo là động lực của sự đổi mới [6]. Thành công hay thất bại trong triển khai Nghị quyết phụ thuộc phần lớn vào năng lực sáng tạo và trách nhiệm của nhà giáo. Do đó, vị trí, vai trò của nhà giáo theo tinh thần của Nghị quyết được biểu hiện qua những phương diện sau:
Thứ nhất, nhà giáo là người kiến tạo tri thức và truyền cảm hứng học tập
Trong môi trường giáo dục mở, liên thông và hội nhập quốc tế, người thầy không chỉ làm nhiệm vụ “chuyển giao” tri thức có sẵn, mà còn phải trở thành người định hướng, gợi mở và dẫn dắt người học. Nhà giáo chính là “nhạc trưởng” của lớp học, có khả năng khơi dậy niềm say mê, hình thành thói quen tự học, tự nghiên cứu, giúp người học tiếp cận tri thức một cách chủ động.
Điều quan trọng là, giáo dục ngày nay không chỉ dừng lại ở việc giúp người học “biết” mà còn phải giúp họ “biết làm” và “biết sống”. Người thầy đóng vai trò rèn luyện kỹ năng thực hành, khả năng giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, đồng thời truyền thụ những giá trị nhân văn và kỹ năng sống để học sinh, sinh viên có thể thích ứng với môi trường toàn cầu đầy biến động. Chẳng hạn, trong giảng dạy môn học STEM, giáo viên không chỉ cung cấp kiến thức khoa học, mà còn khuyến khích học sinh thử nghiệm, sáng tạo và tìm lời giải cho các vấn đề gắn liền với thực tiễn. Chính nhờ sự dẫn dắt này, lớp học trở thành một “xã hội thu nhỏ” nơi người học được thoả mãn niềm đam mê, hứng thú trong học tập, làm cho tri thức được kiến tạo, tìm ra cái mới, cái có ích, chứ không phải áp đặt theo kiểu khuôn mẫu.
Thứ hai, nhà giáo là người tiên phong trong chuyển đổi số giáo dục
Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 71-NQ/TW là thực hiện chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục, một xu hướng không thể đảo ngược [5,6]. Điều này đòi hỏi đội ngũ nhà giáo không chỉ sử dụng thành thạo công nghệ thông tin mà còn làm chủ nền tảng dạy học trực tuyến, trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu (BigData), thực tế ảo, tăng cường (VR/AR) để đổi mới phương pháp giảng dạy[1].
Vai trò nhà giáo ở đây không chỉ là "người dùng" mà còn là "người sáng tạo" và "người tích hợp" công nghệ vào bài giảng, khai mở tương tác và cá thể hóa học tập. Một bài học Ngữ văn có thể trở nên sinh động hơn nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích cảm xúc trong tác phẩm; một tiết học Lịch sử có thể hấp dẫn hơn khi giáo viên sử dụng công nghệ thực tế ảo để tái hiện chiến dịch Điện Biên Phủ. Chính sự ứng dụng công nghệ ấy biến lớp học thành một không gian mở, giàu tính tương tác, đáp ứng nhu cầu đa dạng và cá thể hóa của người học. Hơn thế nữa, nhà giáo còn là người “giữ nhịp” trong tiến trình chuyển đổi số. Họ cần góp phần hình thành văn hóa số học đường, hướng dẫn học sinh sử dụng Internet một cách thông minh, có trách nhiệm, đồng thời tận dụng các nguồn tài nguyên số để học tập và nghiên cứu.
Thứ ba, nhà giáo giữ vai trò trung tâm trong giáo dục toàn diện
Mục tiêu cao nhất của giáo dục không chỉ là đào tạo con người có tri thức mà còn là hình thành con người toàn diện về đức, trí, thể, mỹ. Người thầy không chỉ “chuyển giao” tri thức, mà còn định hướng, gợi mở và dẫn dắt người học. Họ chính là “nhạc trưởng” của lớp học, khơi dậy niềm say mê, hình thành thói quen tự học, tự nghiên cứu, giúp người học tiếp cận tri thức chủ động [3].
Ngoài ra, giáo dục hiện nay phải giúp người học “biết”, “biết làm” và “biết sống”. Nhà giáo rèn kỹ năng thực hành, giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, đồng thời truyền thụ giá trị nhân văn và kỹ năng sống để học sinh thích ứng với môi trường toàn cầu. Ví dụ, trong giảng dạy STEM, giáo viên khuyến khích học sinh thử nghiệm, sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tiễn [4].
Những giờ học Văn học, Lịch sử, Giáo dục công dân, khi được truyền đạt bởi một người thầy tâm huyết, sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu rằng, hội nhập không phải là đánh mất mình, mà là “hòa nhập nhưng không hòa tan”.
2.2. Cơ hội và thách thức đối với nhà giáo
Nghị quyết 71-NQ/TW không chỉ xác định vai trò then chốt của nhà giáo mà còn đưa ra nhiều chính sách đột phá để tạo điều kiện cho đội ngũ này phát huy tối đa phẩm chất, năng lực. Thông qua thực hiện Nghị quyết góp phần nâng cao đời sống và vị thế xã hội của nhà giáo. Nghị quyết đã đề cập việc tăng phụ cấp ưu đãi nghề, cải thiện thu nhập, tạo động lực để giáo viên toàn tâm toàn ý với sự nghiệp “trồng người”. Đây là sự khẳng định vị thế của nghề dạy học trong hệ thống xã hội, góp phần khắc phục tình trạng “chảy máu chất xám” khi vấn đề thu nhập vẫn còn bộ phận người giỏi e ngại gắn bó với ngành giáo dục [5].
Mặt khác, thông qua triển khai thực hiện Nghị quyết giúp người dạy tiếp cận cơ sở vật chất hiện đại và công nghệ tiên tiến. Chủ trương hiện đại hóa trường lớp, đầu tư công nghệ và chuyển đổi số mở ra cơ hội để giáo viên làm việc trong môi trường chuyên nghiệp, sáng tạo hơn. Giáo viên có thể khai thác kho học liệu số, sách giáo khoa điện tử, phòng thí nghiệm hiện đại… để nâng cao chất lượng giảng dạy. Hơn nữa, việc đẩy mạnh hợp tác với các trường đại học uy tín, tổ chức quốc tế tạo cơ hội để giáo viên tham gia các chương trình trao đổi, tập huấn, hội thảo khoa học. Nhờ đó, họ được tiếp cận các phương pháp sư phạm tiên tiến, cập nhật xu thế giáo dục toàn cầu, đồng thời lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Bên cạnh những cơ hội nêu trên, đội ngũ nhà giáo cũng phải đối mặt với khó khăn, thách thức. Nghị quyết yêu cầu nhà giáo chuyển từ “người truyền thụ” sang “người kiến tạo môi trường học tập”. Điều này đòi hỏi họ phải đổi mới toàn diện từ tư duy đến phương pháp giảng dạy, cách tiếp cận người học, cho tới quản trị lớp học. Đây là thách thức không nhỏ, đặc biệt với những giáo viên đã quen với mô hình dạy học truyền thống. Hơn nữa, chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ dừng lại ở việc sử dụng PowerPoint hay lớp học trực tuyến, mà còn đòi hỏi năng lực phân tích dữ liệu học tập, cá thể hóa dạy học bằng AI, quản trị lớp học trên nền tảng số [6]. Cùng với đó, một bộ phận giáo viên, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số có thể gặp rào cản về hạ tầng công nghệ, kỹ năng ngoại ngữ và khả năng tiếp cận công nghệ mới. Mặt khác, Nghị quyết nhấn mạnh thực hiện phương châm “thầy ra thầy, trò ra trò”, nghĩa là đòi hỏi nhà giáo phải tích cực rèn luyện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, giữ vững uy tín nghề nghiệp. Trong bối cảnh xã hội còn tồn tại những tiêu cực, một hành vi thiếu chuẩn mực cũng có thể làm giảm sút hình ảnh của cả ngành giáo dục. Mặc dù Nghị quyết đề ra định hướng đúng đắn, nhưng việc triển khai chính sách còn cần thời gian, nguồn lực và sự phối hợp đồng bộ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước [4].
2.3. Giải pháp phát huy vai trò của nhà giáo
Để đội ngũ nhà giáo thực sự trở thành động lực của sự đổi mới giáo dục, cần có hệ thống giải pháp đồng bộ, từ chính sách vĩ mô đến hành động cụ thể ở từng cơ sở giáo dục. Vì vậy cần tập trung thực hiện đồng bộ, hiệu quả một số nội dung, biện pháp sau:
Thứ nhất, nâng cao chất lượng ban hành và thực thi chính sách
Nhà nước cần khẩn trương cụ thể hóa các chủ trương của Nghị quyết thành văn bản pháp quy, đặc biệt là chính sách phụ cấp, thu hút nhân tài, và chế độ đãi ngộ. Việc phân bổ nguồn lực tài chính phải minh bạch, hiệu quả, ưu tiên cho các vùng khó khăn, đảm bảo công bằng trong cơ hội phát triển.
Bên cạnh đó, cần hoàn thiện các quy định về tiêu chuẩn tuyển dụng, bổ nhiệm giảng viên theo hướng tiệm cận chuẩn quốc tế, đồng thời trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục đại học. Mô hình bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục cũng cần được triển khai thực chất, nhằm phát huy vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng, tạo môi trường thuận lợi cho nhà giáo phát triển [2].
Thứ hai, nâng cao phẩm chất và năng lực nhà giáo
Giáo dục đạo đức nghề nghiệp của người thầy trong xã hội phải được coi trọng. Cần xây dựng bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực, lan tỏa văn hóa học đường tích cực, đồng thời kiên quyết xử lý các hiện tượng vi phạm đạo đức nhà giáo. Việc khuyến khích trao đổi học thuật, tham gia hội nghị quốc tế, các dự án nghiên cứu hợp tác cũng giúp nhà giáo nâng cao năng lực chuyên môn và mở rộng tầm nhìn. Cần cải cách chương trình đào tạo sư phạm theo hướng hiện đại, tích hợp kiến thức về công nghệ số, AI và kỹ năng mềm. Tăng cường các chương trình bồi dưỡng thường xuyên, giúp giáo viên cập nhật phương pháp mới, đồng thời hình thành năng lực học tập suốt đời [1].
Thứ ba, hỗ trợ cơ sở vật chất và công nghệ
Đầu tư cho giáo dục không chỉ dừng lại ở phòng học kiên cố, mà phải hướng tới xây dựng hệ sinh thái giáo dục thông minh. Cần trang bị phòng thí nghiệm, phòng thực hành, thư viện số, nền tảng học tập trực tuyến. Đặc biệt, xây dựng kho học liệu mở, sách giáo khoa điện tử, hệ thống quản lý học tập (LMS) sẽ là công cụ đắc lực hỗ trợ nhà giáo thiết kế bài giảng và quản trị lớp học theo hướng hiện đại, khoa học [5].
Thứ tư, tăng cường liên kết xã hội và hợp tác quốc tế
Nhà giáo không thể hoàn thành tốt sứ mệnh vẻ vang khi không có tính liên kết. Do vậy, họ phải được kết nối chặt chẽ với phụ huynh, doanh nghiệp, tổ chức xã hội để giáo dục gắn với thực tiễn. Đồng thời, việc tham gia các mạng lưới học thuật quốc tế sẽ giúp giáo viên Việt Nam không ngừng cập nhật tri thức, tiếp thu kinh nghiệm và đóng góp tiếng nói của mình trên diễn đàn giáo dục toàn cầu [6].
3. Kết luận
Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo là kim chỉ nam cho sự nghiệp “trồng người” trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trong đó, vai trò của nhà giáo được xác định là động lực cốt lõi, quyết định sự thành bại của công cuộc đổi mới. Để hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược của Nghị quyết, cần tập trung giải quyết những thách thức hiện hữu, từ việc hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực chuyên môn, rèn luyện phẩm chất đạo đức, đến việc đầu tư cơ sở vật chất và công nghệ [1,3]. Việc phát huy vai trò của nhà giáo không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành giáo dục mà là của toàn xã hội. Bằng sự chung tay, đồng lòng của cả hệ thống chính trị, gia đình, nhà trường và mỗi cá nhân, đội ngũ nhà giáo Việt Nam sẽ có đủ điều kiện, động lực và năng lực để trở thành những người kiến tạo, dẫn dắt thế hệ trẻ, góp phần xây dựng một nền giáo dục văn minh, hiện đại, chất lượng cao, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia hàng đầu về giáo dục trong tương lai.
Tài liệu tham khảo
- Ban Chấp hành Trung ương Đảng. (2025, 22 tháng 8). Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-71-nq-tw-cua-bo-chinh-tri-ve-dot-pha-phat-trien-giao-duc-va-dao-tao-119250828110759964.htm
- Chính phủ. (2025, 31 tháng 8). Nghị quyết 71/NQ-TW: Nâng phụ cấp ưu đãi nghề cho giáo viên. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/nghi-quyet-so-71-nq-tw-nang-phu-cap-uu-dai-nghe-cho-giao-vien-119250827103251074.htm
- Báo Nhân Dân. (2025, 29 tháng 8). Nghị quyết 71-NQ/TW với mục tiêu đổi mới, nâng tầm giáo dục Việt Nam. https://nhandan.vn/nghi-quyet-71-nqtw-voi-muc-tieu-doi-moi-nang-tam-giao-duc-viet-nam-post904155.html
- Giáo Dục Thời Đại. (2025, 31 tháng 8). Nghị quyết 71-NQ/TW là đòn bẩy tạo đột phá cho giáo dục và đào tạo. https://giaoducthoidai.vn/nghi-quyet-71-nqtw-la-don-bay-tao-dot-pha-cho-giao-duc-va-dao-tao-post746543.html
- Lý luận Chính trị. (2025, 26 tháng 6). Chuyển đổi số với đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. https://lyluanchinhtri.vn/chuyen-doi-so-voi-doi-moi-can-ban-toan-dien-giao-duc-va-dao-tao-6969.html
- PACE Institute of Management. (2025). Chuyển đổi số trong giáo dục: Thực trạng, vai trò & giải pháp. https://www.pace.edu.vn/tin-kho-tri-thuc/chuyen-doi-so-trong-giao-duc
.
