PGS.TS Đỗ Ngọc Ánh -
Phó Chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng và Côn trùng, Học viện Quân y
Tóm tắt: Trong bối cảnh toàn quân đẩy mạnh thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn mới, việc xây dựng chuẩn mực và khát vọng cống hiến của đội ngũ nhà giáo quân đội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bài viết tập trung phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn, làm rõ những yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ nhà giáo trong quân đội hiện nay; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng, củng cố chuẩn mực nghề nghiệp, nuôi dưỡng khát vọng cống hiến, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Từ khóa: nhà giáo quân đội, chuẩn mực nghề nghiệp, khát vọng cống hiến, giáo dục - đào tạo trong quân đội.
1. Đặt vấn đề
Đội ngũ nhà giáo trong Quân đội có vị trí vô cùng quan trọng, giữ vai trò quyết định chất lượng của công tác giáo dục, đào tạo; góp phần quan trọng vào hoạt động đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Quân đội và đất nước; đồng thời, còn là lực lượng nòng cốt trong các hoạt động nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng của Quân đội. Trong những năm qua, đây là lực lượng tiên phong, đi đầu phong trào học tập, nghiên cứu khoa học, nâng cao trình độ về mọi mặt. Đây cũng là lực lượng tuyên truyền đường lối, chủ trương, quan điểm của Đảng; giáo dục, truyền bá, gìn giữ, phát huy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: Nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục. Không có giáo dục, không có cán bộ thì không nói gì đến kinh tế, văn hóa,.... Hiện nay, Đảng ta luôn nhất quán khẳng định, giáo dục, đào tạo là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho phát triển giáo dục phải được ưu tiên, đi trước so với các lĩnh vực khác. Để đáp ứng những đòi hỏi cấp bách của thực tiễn, Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) của Đảng ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. Bộ Quốc phòng cũng đã ban hành Quyết định số 2523/QĐ-BQP phê duyệt “Chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo trong Quân đội giai đoạn 2011 - 2020”. Do đó, xây dựng chuẩn mực và khát vọng cống hiến của đội ngũ nhà giáo Quân đội là nhiệm vụ hết sức quan trọng, góp phần vào thành công của chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo trong Quân đội.
2. Xây dựng chuẩn mực của đội ngũ nhà giáo Quân đội hiện nay
Xây dựng đội ngũ nhà giáo Quân đội hiện nay nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, cần được cụ thể hóa với các chuẩn mực sau:
2.1. Đạo đức nghề nghiệp.
Quyết định 16/2008/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục, đào tạo quy định về đạo đức nhà giáo, bao gồm: phẩm chất chính trị; đạo đức nghề nghiệp; lối sống tác phong; giữ gìn, bảo vệ truyền thống đạo đức nhà giáo. Đối với nhà giáo trong Quân đội, ngoài các chuẩn mực của nhà giáo được Bộ Giáo dục, đào tạo quy định, cần có thêm các yêu cầu sau: Không ngừng tu dưỡng, rèn luyện và trau dồi phẩm chất đạo đức cách mạng, nhân cách, phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”. Bên cạnh đó, mỗi nhà giáo Quân đội cần có quyết tâm cao, sự kiên trì, bền bỉ mới đạt được các kết quả tốt trong hoạt động nghề nghiệp sư phạm.
Đạo đức nghề nghiệp là phẩm chất quan trọng hàng đầu đối với đội ngũ nhà giáo nói chung, nhà giáo Quân đội nói riêng. Do đó, nâng cao phẩm chất đạo đức nhà giáo là vấn đề trọng yếu, quan trọng hiện nay. Đội ngũ nhà giáo Quân đội không những là người thầy mà còn là người đồng chí, đồng đội, thậm chí là những đồng nghiệp với người học. Bởi vậy, mỗi lời nói, việc làm, mỗi cách ứng xử và phương pháp truyền đạt của người thầy; sự gương mẫu trong tác phong, đạo đức, lối sống và nhân cách có ảnh hưởng rất sâu sắc đến sự hình thành, phát triển nhân cách của người học. Như Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”.
2.2. Năng lực nghề nghiệp
Theo cách dạy học truyền thống, “người thầy làm trung tâm”, còn người thụ động, lĩnh hội kiến thức một chiều, tư duy phản biện và sáng tạo bị hạn chế. Điều này không khuyến khích được tính tích cực, tự giác của người học. Hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục, đào tạo đã áp dụng phương pháp lấy “người học làm trung tâm” hay còn gọi là “lớp học đảo chiều”. Với phương pháp này, người thầy đóng vai trò tổ chức và truyền cảm hứng cho học viên, còn người học khai phá kiến thức một cách chủ động, sáng tạo để hoàn thiện kiến thức, kỹ năng và thái độ cho bản thân. Do đó, để đáp ứng được các yêu cầu của hình thức dạy học mới, nhà giáo trong Quân đội cần có những năng lực nghề nghiệp sau:
Năng lực giảng dạy. Nhà giáo Quân đội phải là người có kiến thức chuyên môn sâu rộng, chính xác, khoa học, thường xuyên tìm tòi, cập nhật kiến thức để không bị tụt hậu nhằm không ngừng nâng cao chất lượng dạy học và nghiên cứu khoa học. Ngoài ra, nhà giáo Quân đội cũng cần phải có kiến thức chuyên ngành, liên ngành các môn liên quan, kiến thức thực tiễn và vận dụng được các kiến thức này vào hoạt động dạy học, nghiên cứu khoa học.
Có kỹ năng sư phạm tốt, hay nói cách khác là khả năng thực hiện có kết quả hoạt động dạy học và giáo dục bằng cách vận dụng những tri thức đã có để tiến hành hoạt động giảng dạy trong những điều kiện cụ thể; biết cách lựa chọn phương pháp, hình thức, kỹ thuật, trang thiết bị phù hợp trong quá trình giảng dạy và không ngừng rèn luyện để nâng cao kỹ năng sư phạm của bản thân.
Có khả năng phát triển và hướng dẫn sử dụng chương trình đào tạo thuộc phạm vi chuyên môn của bản thân.
Năng lực phát triển nghề nghiệp. Nhà giáo trong Quân đội cần có năng lực để tiếp thu, mở rộng, đổi mới tri thức khoa học thuộc lĩnh vực chuyên môn của bản thân. Bên cạnh đó, cần tích lũy kinh nghiệm, xây dựng các mối quan hệ công tác với đồng nghiệp cùng lĩnh vực chuyên môn và ngành nghề liên quan nhằm khai thác và phát huy được thế mạnh của bản thân, đồng nghiệp. Nhà giáo Quân đội cũng cần sử dụng thành thạo ngoại ngữ, công nghệ thông tin phục vụ cho hoạt động nghề nghiệp. Cùng với đó, cần tích cực, chủ động tham gia tư vấn, hỗ trợ, giúp đỡ đồng nghiệp phát triển năng lực nghề nghiệp.
Năng lực nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu khoa học là hoạt động chuyên môn có ý nghĩa quan trọng góp phần làm sáng tỏ kiến thức lý luận và thực tiễn, qua đó, giúp người thầy hiểu sâu sắc hơn kiến thức cần truyền đạt. nghiên cứu khoa học thường song hành với hoạt động dạy học và giúp cho hoạt động dạy học đạt hiệu quả cao hơn, giúp phát triển tư duy, khả năng sáng tạo, khả năng làm việc độc lập. Ngoài ra, nghiên cứu khoa học còn góp phần khẳng định vị thế, uy tín của nhà giáo và của nhà trường Quân đội. Do đó, để thích ứng với quá trình hội nhập và phát trển hiện nay, các nhà giáo Quân đội cần tích cực tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học.
Các năng lực đặc thù của hoạt động quân sự. Nhà giáo Quân đội phải am hiểu các kiến thức quốc phòng, an ninh: năng lực này được thể hiện thông qua năng lực truyền thụ cho học viên từng nội dung, quan điểm của Đảng, Nhà nước về quốc phòng, an ninh và khơi dậy được lòng yêu nước, tự hào dân tộc, lòng trung thành với Đảng, Tổ quốc, Quân đội và Nhân dân.
Nhà giáo Quân đội cần am hiểu về thực tiễn và nghệ thuật quân sự; có năng lực vận dụng các kiến thức chuyên môn, kiến thức quân sự, quốc phòng vào trong giảng dạy, huấn luyện cho bộ đội và học viên.
Ngoài năng lực quản lý, chỉ huy của người sĩ quan quân đội nói chung, nhà giáo Quân đội cần phải biết kỹ năng làm việc theo nhóm, quản trị thời gian, có kỹ năng đánh giá, phân tích, đưa ra các quyết định đúng khi giải quyết các vấn đề, tình huống đột xuất ở đơn vị,… Nhà giáo Quân đội phải là người có uy tín cả trong lời nói và hành động, là trung tâm đoàn kết, chỗ dựa tinh thần cho đồng đội và học viên.
2.3. Phẩm chất chính trị
Nhà giáo Quân đội cần nghiêm chỉnh chấp hành chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; không ngừng học tập, rèn luyện nâng cao trình độ lý luận chính trị để vận dụng vào hoạt động giảng dạy nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao; có ý thức tổ chức kỷ luật, chấp hành nghiêm sự điều động, phân công của tổ chức, có ý thức tập thể,… Đồng thời, phải gương mẫu thực hiện nghĩa vụ công dân, tích cực tham gia các hoạt động chính trị, xã hội. Bên cạnh đó, nhà giáo Quân đội cần phải có trình độ giác ngộ chính trị, thái độ trách nhiệm, lòng trung thành với Đảng, Tổ quốc, Quân đội và Nhân dân.
3. Một số giải pháp xây dựng khát vọng cống hiến của đội ngũ nhà giáo Quân đội
Trong những năm vừa qua, đội ngũ nhà giáo Quân đội đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp “trồng người”, đào tạo ra nhiều thế hệ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên” cho Quân đội và cho cả nước. Để giúp nhà giáo Quân đội làm tốt hơn sự nghiệp “trồng người” và giúp nhà giáo Quân đội xây dựng, nuôi dưỡng, phát huy khát vọng cống hiến, cần lựa chọn, áp dụng các giải pháp phù hợp với yêu cầu của thực tiễn. Trong đó, chú trọng tập trung thực hiện tốt một số giải pháp cụ thể sau:
Một là, giáo dục cho nhà giáo Quân đội tinh thần yêu nước, ý thức và niềm tự hào dân tộc.
Đây là giải pháp cơ bản, trước tiên và phải thực hiện lâu dài. Giải pháp này nhằm làm cho nhà giáo Quân đội, nhất là nhà giáo trẻ hiểu biết sâu sắc cội nguồn dân tộc, biết quý trọng truyền thống; từ đó hình thành tình cảm yêu nước, thương người, biết ơn công lao dựng nước, giữ nước của các thế hệ đi trước, từ đó tự giác ngộ trách nhiệm của mình đối với Đảng, Tổ quốc, Quân đội và Nhân dân; có thái độ và hành động đúng đắn về nghề.
Hai là, bồi dưỡng cho nhà giáo Quân đội lý tưởng cách mạng đúng đắn.
Bồi dưỡng lý tưởng và giác ngộ lý tưởng cách mạng phải xuất phát từ lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng, của dân tộc. Qua đó, giúp giáo dục lẽ sống, lựa chọn giá trị sống cho mỗi cán bộ, nhà giáo Quân đội. Đây không chỉ là vấn đề mang tính chính trị, mà còn là vấn đề mang tính thời sự, khoa học và đạo đức. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ giúp nhà giáo Quân đội từng bước hình thành động cơ, mục đích sống đúng đắn, rèn luyện ý chí, lòng trung thành, dũng cảm, hy sinh, cũng như nghị lực vượt qua những khó khăn, thử thách và thôi thúc khát vọng cống hiến cho Đảng, Tổ quốc, Quân đội và Nhân dân.
Ba là, thực hiện tốt và lan tỏa học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Các nhà trường Quân đội phải coi đây là giải pháp chiến lược để xây dựng tổ chức, phát triển phong trào, động lực thúc đẩy giúp nhà giáo Quân đội thực hiện khát vọng cống hiến của mình. Để xây dựng khát vọng cống hiến của đội ngũ nhà giáo Quân đội, nhất là đội ngũ nhà giáo trẻ, các nhà trường Quân đội cần đẩy mạnh hoạt động giáo dục, tuyên truyền để họ noi theo, làm theo ý chí, nghị lực phi thường của Hồ Chí Minh, từ đó lan tỏa những tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Bốn là, cần xây dựng môi trường làm việc năng động, thân thiện và chuyên nghiệp.
Môi trường làm việc năng động, thân thiện, chuyên nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của đợn vị, giúp cán bộ, giảng viên phát huy vai trò, trách nhiệm của bản thân và tích cực đóng góp công sức vào kết quả thực hiện nhiệm vụ chung của các nhà trường. Tuy nhiên, do môi trường sư phạm tại các nhà trường Quân đội khác hẳn với các nhà trường ngoài quân đội nên quá trình xây dựng môi trường làm việc cần phải bám sát các quy định hiện hành để nhà giáo có môi trường làm việc tốt nhưng không vi phạm các quy định do quân đội đề ra, đặc biệt là các quy định sử dụng internet, mạng xã hội, giao lưu quốc tế,... Có môi trường làm việc tốt sẽ giúp nhà giáo yên tâm công tác, khích lệ họ nỗ lực cống hiến và giúp họ tránh được các tác động tiêu cực của cơ chế thị trường. Để xây dựng được môi trường làm việc năng động, thân thiện và chuyên nghiệp, cần quan tâm cải thiện cơ sở vật chất nơi làm việc, tạo mối quan hệ tốt giữa người chỉ huy đơn vị và cán bộ, giảng viên, xây dựng văn hóa giao tiếp trong đơn vị, tạo môi trường làm việc thân thiện, cởi mở, mô phạm.
Năm là, cải thiện các chính sách cho đội ngũ nhà giáo.
Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục Quân đội hiện nay được hưởng chế độ theo các quy định về chế độ tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang tại Nghị định số 204/2004/NĐ-CP, ngày 14/12/2004 của Chính phủ. Tuy nhiên, với mức lương như hiện nay vẫn khiến họ chưa thực sự yên tâm công hiến và tâm huyết với nghề. Do đó, bên cạnh chế độ tiền lương, cần quan tâm hơn tới các quyền lợi vật chất và ghi nhận những thành tích, đóng góp của các nhà giáo Quân đội; lắng nghe và sử dụng những ý kiến đóng góp tâm huyết của họ. Đây cũng là động lực giúp đội ngũ nhà giáo phát triển tình cảm nghề nghiệp, củng cố mối quan hệ gắn bó với học viên, với đồng nghiệp và nhà trường./.
4. Kết luận
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, giáo dục – đào tạo trong quân đội đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nhân cách, bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn và phẩm chất đạo đức của người quân nhân cách mạng. Đội ngũ nhà giáo quân đội là lực lượng nòng cốt trực tiếp đảm nhiệm nhiệm vụ đó.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, hội nhập quốc tế sâu rộng và yêu cầu hiện đại hóa quân đội, việc xây dựng chuẩn mực và khát vọng cống hiến của đội ngũ nhà giáo quân đội trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược, quyết định đến chất lượng nguồn nhân lực quân sự trong tương lai.
Xây dựng chuẩn mực và khát vọng cống hiến của đội ngũ nhà giáo quân đội là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự quản lý chặt chẽ của các cấp, và nỗ lực tự giác của mỗi nhà giáo. Khi chuẩn mực nghề nghiệp được xác lập rõ ràng và khát vọng cống hiến được khơi dậy mạnh mẽ, đội ngũ nhà giáo quân đội sẽ trở thành lực lượng tiên phong, góp phần xây dựng các học viện, nhà trường quân đội vững mạnh toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ mới.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Quốc phòng (2023). Đề án “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trong Quân đội đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo trong Quân đội giai đoạn 2020 – 2030”. Quyết định số 3525/QĐ-BQP ngày 3-8-2023
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Nghị quyết của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2025
3. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2025), Luật Nhà giáo, Luật số: 73/2025/QH15, ngày 16/6/2025
4. Trần Đình Tuấn (2015), “Chuẩn hóa chất lượng đội ngũ nhà giáo quân đội”, Tạp chí Giáo dục lý luận chính trị quân sự, Học viện Chính trị, số 6 (2015), trang 50-53.
