Cao Văn Khánh
Học viện Chính trị, Bộ Quốc Phòng
Email: [email protected]
Tóm tắt: Hiện nay, lực lượng sản xuất mới, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo đang có bước phát triển đột phá chưa từng có, học tập suốt đời trở thành yêu cầu khách quan đối với sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội. Bài viết làm rõ quan niệm, đặc trưng của văn hóa học tập suốt đời; phân tích yêu cầu và đề xuất một số biện pháp xây dựng văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ. Qua đó, góp phần nâng cao năng lực tự học, khả năng thích ứng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Từ khóa: văn hóa học tập suốt đời; sĩ quan trẻ; tự học; kỷ nguyên số, chuyển đổi số.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, học tập suốt đời trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mỗi cá nhân. Đối với sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội, điều này lại càng quan trọng. Với ưu thế năng động, nhạy bén, giàu khát vọng cống hiến nhưng còn hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn, bản lĩnh và kỹ năng xử lý tình huống phức tạp, sĩ quan trẻ cần xây dựng cho mình động cơ học tập đúng đắn, thói quen tự học bền vững và khả năng thích ứng với môi trường số. Trong bài viết Học tập suốt đời, Tổng bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “học tập suốt đời đã trở thành “thành nhu cầu, thành nếp văn hóa” trong đời sống xã hội” [5]. Đây là định hướng quan trọng để nâng cao phẩm chất, năng lực cho sĩ quan trẻ đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Quan niệm, đặc trưng xây dựng văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trong kỷ nguyên số
2.1.1. Quan niệm về văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, khẳng định: “Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời, phát triển các mô hình, phương thức, phong trào học tập theo hướng đa dạng hóa, phù hợp với các đối tượng, từng địa phương” [1, tr.103]. Đây là định hướng quan trọng, thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng về vai trò của học tập suốt đời trong sự phát triển con người và xã hội. Văn hóa học tập suốt đời có thể hiểu là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần được hình thành trong quá trình học tập liên tục, chủ động, có mục đích của con người trong suốt cuộc đời; phản ánh trình độ phát triển của cá nhân và xã hội, định hướng, điều chỉnh và thúc đẩy việc học tập thường xuyên, tự học, tự hoàn thiện.
Dưới góc độ môi trường sư phạm quân sự, văn hóa học tập suốt đời của sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần được hình thành trong quá trình học tập liên tục, tự giác, chủ động của sĩ quan trẻ; phản ánh trình độ phát triển về nhận thức, niềm tin, động cơ, phương pháp, năng lực và thói quen học tập của họ; định hướng và thúc đẩy việc học tập thường xuyên, tự học, tự rèn luyện để đáp ứng yêu cầu chức trách, nhiệm vụ được giao. Quan niệm này hoàn toàn phù hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh, Người căn dặn: “Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời. Suốt đời phải gắn liền lý luận với công tác thực tế. Không ai có thể tự cho mình đã biết đủ rồi, biết hết rồi. Thế giới ngày ngày đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ, cho nên chúng ta phải tiếp tục học và hành để tiến bộ kịp nhân dân” [3, tr.337].
2.1.2. Đặc trưng văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
So với văn hóa học tập suốt đời nói chung, văn hóa học tập suốt đời của sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội có những đặc trưng cơ bản sau:
Thứ nhất, tính định hướng chính trị, tư tưởng và lý tưởng chiến đấu
Quá trình học tập của sĩ quan trẻ gắn liền với xây dựng bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin, nâng cao trình độ để phục vụ Quân đội, phục vụ Tổ quốc và nhân dân. Đây là đặc trưng chi phối mục đích, nội dung và phương hướng học tập của sĩ quan trẻ trong môi trường quân sự.
Thứ hai, gắn với thực hiện chức trách, nhiệm vụ và yêu cầu xây dựng nhà trường quân đội
Sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội đảm nhiệm nhiều cương vị như quản lý học viên, giảng dạy, nghiên cứu khoa học, trợ lý cơ quan, đơn vị. Học tập suốt đời của họ gắn bó trực tiếp với nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và khả năng sẵn sàng chiến đấu.
Thứ ba, tính tổ chức, kỷ luật và chính quy trong học tập
Mọi hoạt động học tập, tự học, bồi dưỡng của sĩ quan trẻ đều diễn ra trong khuôn khổ nền nếp quân đội, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, kiểm tra của cấp ủy, chỉ huy các cấp. Học tập suốt đời của sĩ quan trẻ vừa phải phát huy tính chủ động cá nhân, vừa phải bảo đảm sự nghiêm túc, nền nếp, đúng kế hoạch, đúng quy định.
Thứ tư, tính tự giác, chủ động, thường xuyên trong tự học, tự nghiên cứu và tự rèn luyện
Sĩ quan trẻ còn trẻ về tuổi đời, tuổi quân, có nhiều hoài bão và khả năng tiếp cận cái mới nhưng kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế. Văn hóa học tập suốt đời của họ chỉ bền vững khi tự học trở thành thói quen, tự nghiên cứu trở thành nhu cầu và tự rèn luyện trở thành phương thức phát triển bản thân.
Thứ năm tính tập thể, nêu gương và lan tỏa trong môi trường sư phạm quân sự
Ở các học viện, trường sĩ quan quân đội, học tập luôn diễn ra trong tập thể quân nhân, trong mối quan hệ đồng chí, đồng đội, cấp trên, cấp dưới, thầy và trò. Văn hóa học tập suốt đời của sĩ quan trẻ được biểu hiện ở tinh thần học hỏi lẫn nhau, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau cùng tiến bộ, nêu gương trong học tập và lan tỏa giá trị tích cực trong đơn vị.
Thứ sáu, tính hiện đại, thích ứng và đảm bảo an toàn, bí mật quân sự
Trong điều kiện hiện đại hóa quân đội và chuyển đổi số, sĩ quan trẻ phải thường xuyên cập nhật tri thức mới, đổi mới phương pháp học tập và nâng cao khả năng thích ứng. Đồng thời, họ phải chấp hành nghiêm quy định về an toàn thông tin, giữ gìn bí mật quân sự và bảo đảm kỷ luật quân đội.
Trong kỷ nguyên số, xây dựng văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ không thể tách rời phát triển năng lực số bởi đó là “một yếu tố then chốt và là nền tảng cốt lõi” [2, tr.653]. Điều này đặt ra yêu cầu phải bồi dưỡng năng lực số để sĩ quan trẻ biết cách khai thác, chọn lọc, đánh giá, xử lý thông tin số; biết sử dụng hiệu quả các nền tảng và công cụ số phục vụ học tập, nghiên cứu. Nói cách khác, xây dựng văn hóa học tập suốt đời trong kỷ nguyên số không phải là thay thế nền nếp học tập truyền thống bằng kỹ thuật số mà là kết hợp giữa những giá trị bền vững trong học tập với hình thức học tập hiện đại, linh hoạt.
2.2. Thực trạng và biện pháp xây dựng văn hóa học tập suốt đời của sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trong kỷ nguyên số
2.2.1. Thực trạng xây dựng văn hóa học tập suốt đời của sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trong kỷ nguyên số
Thời gian qua, Đảng ủy, Ban Giám đốc, Ban Giám hiệu các học viện, trường sĩ quan quân đội đã thường xuyên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai nhiều chủ trương, biện pháp xây dựng môi trường văn hóa học tập. Nội dung có sự đổi mới, bám sát mục tiêu, yêu cầu giáo dục và đào tạo cũng như đặc điểm hoạt động của sĩ quan trẻ; hình thức, biện pháp tổ chức thực hiện ngày càng phong phú, đa dạng và phù hợp hơn; động cơ, thái độ và thói quen học tập suốt đời của sĩ quan trẻ có nhiều chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, ở một số nơi, nhận thức của chủ thể và đối tượng còn chưa thật sâu sắc; nội dung, hình thức tổ chức có lúc còn đơn điệu; kết hợp giữa học tập truyền thống với học tập số chưa đồng đều; động cơ, thái độ và thói quen tự học của một bộ phận sĩ quan trẻ còn thiếu bền vững. Yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chuyển mạnh từ tư duy khuyến khích học tập sang tư duy xây dựng văn hóa học tập.
2.2.2. Biện pháp xây dựng văn hóa học tập suốt đời của sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trong kỷ nguyên số
Để xây dựng văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ đòi hỏi phải triển khai các biện pháp đồng bộ, thiết thực và phù hợp, cụ thể:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng và sĩ quan trẻ về xây dựng văn hóa học tập suốt đời
Đây là biện pháp có ý nghĩa nền tảng bởi nhận thức là tiền đề để thống nhất ý chí và hành động, làm cho các tổ chức, lực lượng và bản thân sĩ quan trẻ nhận thức rõ học tập suốt đời không chỉ là yêu cầu chung của xã hội học tập, mà còn là điều kiện trực tiếp để hoàn thành chức trách, nhiệm vụ; khắc phục nhận thức giản đơn coi học tập suốt đời chỉ là tích lũy bằng cấp hoặc học theo phong trào. Khi nhận thức được nâng lên, trách nhiệm của các chủ thể trong lãnh đạo, tổ chức, hướng dẫn và tự học tập, tự bồi dưỡng mới được phát huy đầy đủ.
Thứ hai, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo, phối hợp hiệp đồng và bảo đảm các điều kiện cho xây dựng văn hóa học tập suốt đời
Quá trình hình thành nền nếp, thói quen học tập suốt đời ngoài việc dựa vào nỗ lực của sĩ quan trẻ mà cần có sự lãnh đạo chặt chẽ của cấp ủy, tổ chức đảng, sự điều hành của chỉ huy các cấp, sự tham mưu, hướng dẫn, bảo đảm của cơ quan đào tạo, cơ quan chính trị cùng với vai trò phối hợp của đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục và các tổ chức quần chúng. Trong kỷ nguyên số, yêu cầu này đòi hỏi phải bảo đảm đồng bộ các điều kiện phục vụ học tập như học liệu số, nền tảng hỗ trợ học tập, không gian học tập phù hợp cũng như cơ chế kiểm tra, đánh giá, động viên và biểu dương kịp thời các tập thể, cá nhân tiêu biểu.
Thứ ba, đổi mới nội dung, vận dụng linh hoạt các hình thức, biện pháp xây dựng văn hóa học tập suốt đời của sĩ quan trẻ
Nội dung xây dựng văn hóa học tập suốt đời tập trung vào củng cố niềm tin, định hướng giá trị đúng đắn; phát triển động cơ, nhu cầu, thái độ học tập tích cực; bổ sung tri thức nền tảng, tri thức chuyên môn, tri thức quân sự và thực tiễn; rèn luyện kỹ năng, phương pháp học tập; xây dựng thói quen học tập thường xuyên, lâu dài; lan tỏa các giá trị, chuẩn mực học tập tích cực.
Trong giai đoạn hiện nay, cần kết hợp các nội dung đó với bồi dưỡng năng lực số, kỹ năng khai thác và xử lý thông tin số; kết hợp chặt chẽ giữa học tập chính khóa với tự học, tự nghiên cứu, sinh hoạt học thuật, các phong trào thi đua học tập, nhóm nghiên cứu, cộng đồng học tập, các mô hình hỗ trợ trên môi trường số. Sự đổi mới và linh hoạt sẽ giúp học tập trở nên thiết thực, hấp dẫn và có sức hút đối với sĩ quan trẻ.
Thứ tư, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động tự học, tự nghiên cứu, tự rèn luyện của sĩ quan trẻ
Đây là biện pháp trực tiếp tạo nên chiều sâu và tính bền vững của văn hóa học tập suốt đời. Mỗi sĩ quan trẻ cần chủ động xây dựng kế hoạch học tập gắn với chức trách, nhiệm vụ và định hướng phát triển bản thân; biết quản lý thời gian; kết hợp học từ sách vở, học từ đồng chí, đồng đội, học từ giảng viên, học qua thực tiễn công tác và học qua môi trường số. Điều quan trọng là biến quá trình tự học thành nhu cầu hằng ngày, lấy kết quả hoàn thành nhiệm vụ làm thước đo hiệu quả học tập.
Thứ năm, xây dựng môi trường văn hóa học tập tích cực, lành mạnh, lan tỏa giá trị học tập suốt đời trong các học viện, trường sĩ quan quân đội
Môi trường văn hóa học tập thể hiện ở bầu không khí dân chủ, kỷ cương, nhân văn, đề cao thực học, thực chất, sáng tạo, khuyến khích nghiên cứu, nêu gương học tập và chia sẻ tri thức. Cần gắn xây dựng văn hóa học tập với xây dựng môi trường văn hóa quân sự, văn hóa sư phạm, văn hóa số; biểu dương kịp thời tập thể, cá nhân tiêu biểu; kiên quyết khắc phục các biểu hiện học tập hình thức, đối phó, ngại khó, ngại đổi mới. Khi môi trường học tập tích cực được duy trì thường xuyên, học tập suốt đời sẽ trở thành giá trị chung, chuẩn mực chung và động lực chung của sĩ quan trẻ trong toàn nhà trường.
3. Kết luận
Xây dựng văn hóa học tập suốt đời của sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trong kỷ nguyên số là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Đây không chỉ là quá trình bồi dưỡng tinh thần ham học, thói quen tự học mà còn là quá trình hình thành hệ giá trị học tập bền vững, phương pháp tự học khoa học, năng lực thích ứng với môi trường số và ý thức tự hoàn thiện không ngừng của mỗi sĩ quan trẻ. Khi việc học trở thành nhu cầu, thành nền nếp, thành chuẩn mực và thành giá trị được chia sẻ trong tập thể, văn hóa học tập suốt đời mới thực sự đi vào chiều sâu, góp phần xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Tài liệu tham khảo
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tập 1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[2] Nguyễn Quốc Duy, Hoàng Hải Dương (2025), “Năng lực số - nền tảng của văn hóa học tập suốt đời trong kỷ nguyên mới”, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Mở Hà Nội, số đặc biệt 7A (10/2025), tr.653 - 660.
[3] Hồ Chí minh (2011), Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[4 ] Nguyễn Thị Thanh Hà (2025), “Xây dựng văn hóa học tập trong kỷ nguyên số ở Việt Nam”, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Mở Hà Nội, số đặc biệt 7A (10/2025), tr.77 - 87.
[5] Tô Lâm (2025), “Học tập suốt đời”, Báo điện tử Chính phủ, ngày 02/03/2025.
BUILDING A LIFELONG LEARNING CULTURE FOR YOUNG OFFICERS
AT MILITARY ACADEMIES AND OFFICER TRAINING INSTITUTIONS IN THE DIGITAL ERA
Cao Van Khanh
Political Academy, Ministry of National Defense
Email: [email protected]
Abstract: At present, new productive forces, high technology, and artificial intelligence are undergoing unprecedented breakthroughs. Lifelong learning has become an objective requirement for young officers at military academies and officer training institutions. This article clarifies the concept and characteristics of a lifelong learning culture; analyzes the requirements; and proposes several measures to develop a lifelong learning culture among young officers. Thereby, it contributes to enhancing self-directed learning capacity, adaptability, and the ability to meet the demands of military building in the new context.
Keywords: lifelong learning culture; young officers; self-directed learning; digital era; digital transformation.
